ՀԱՅ ՄՇԱԿՈՅԹԻ ՊԱՀԱՊԱՆ ՆՈՐ ԱՍՊԵՏՆԵՐ – ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑ ԿԱՐՕ ՏԷՐՈՒՆԵԱՆԻ ՀԵՏ

0
754

ԾԽ. Կարօ Տէրունեան՝  արտասահմանի եւ   լիբանանահայ համայնքի մէջ  ծանօթ անձնաւորութիւն մը: Տարագիր  հայ ժողովուրդի հարիւրամեայ  անցեալին, որբաշխարհի արխիւներու իրազեկ հետազօտող եւ հայ գիրքի պահապան:  Ան  տարուէ տարի կը խորանայ իր  նախասիրած  մասնագիտութեան մէջ: Այդ  մէկը անգնահատելի  շահ մըն է  շրջապատին  եւ համայն  հայութեան: Ան դարձած է  պատմական-մշակութային արխիւներու պահպանութեան   շրջուն դեսպան մը:

Կարօ Տէրունեանին հետ հարցազրոյց մը ունեցանք իր  գործունէութեան եւ աշխատանքային  ծրագիրներուն մասին: Ամբողջութեամբ կը ներկայացնենք մեր ընթերցողներուն:

                                                                    Yerepouni-news.com-ի խմբագրութիւն

ՀԱՐՑ- Եթէ կարելի է մեզի ներկայացուցէք  ԳՈՀԱՐ Ընտանիքին հետ Ձեր աշխատանքները ո՞ւր հասած են ներկայիս։

ՊԱՏ- Ես նախապէս Ճիպէյլի  Հայոց Ցեղասպանութեան  Որբերու՝ «Արամ Պեզիքեան» թանգարանին արխիւներուն համար աշխարհի չորս կողմերէն փաստաթուղթեր հաւաքելու, պրպտելու եւ վաւերագրական տեղեկութիւններ քաղելու համաշխարհային հաղորդակցութիւններու աշխատանք կը տանէի:

Պրն. Յարութ Խաչատուրեանը տեղեկանալով այս մասին, փափաքեցաւ տեսակցիլ  եւ ինծի առաջարկեց աշխատանք տանիլ  ԳՈՀԱՐ Գրադարանին համար եւ փնտռել հայկական երգարաններ, բառարաններ, Ցեղասպանութեան վկայութեան եւ Կիլիկիոյ թագաւորութեան հայկական մանրանկարչութեան եւ արուեստի վերաբերեալ գիրքեր,  նաեւ հայկական երաժշտութեան՝ LPs, Cassettes, CDs եւ DVDs ։ Բայց շեշտը, հայկական երաժշտական գիրքերու վրայ էր:

Շատ սիրով ընդառաջեցի եւ մարտ 2016-էն ի վեր կը գործակցիմ ԳՈՀԱՐ Գրադարանին հետ: Աշխատանքիս բնոյթը բացայայտելէ առաջ, հակիրճ տեղեկութիւն մը տամ ԳՈՀԱՐ Գրադարանին մասին:

ԳՈՀԱՐ գրադարանը երաժշտական մասնագիտական գրադարան մըն է, որ կը գտնուի Պէյրութի մէջ: ներկայիս  ունի մեծ հաւաքածոյ մը, մօտաւորապէս 2.300 հայկական երգարան, հայերէնէ- հայերէն եւ հայերէնէ այլ լեզուներով աւելի քան 500 բառարան,  հայոց պատմութեան  յուշամատեաններ եւ Ցեղասպանութեան վկայութեան  գիրքեր։  Հաւաքածոն կ’ընդգրկէ  3.500  LPs, Cassettes, CDs եւ DVDs -ներ:

Գրադարանը հիմնուած է հայ հանրոյթին համար: Հայ երգ երաժշտութեամբ հետաքրքրուողներ, երաժշտասէրներ եւ երաժշտագէտներ կու գան եւ կ’ընտրեն իրենց սիրած երգերը, ուսումնասիրութիւններ կը կատարեն եւ կը պատճենահանեն իրենց ընտրածը: Այս բոլորը կը տրամադրուի անհատոյց:

ԳՈՀԱՐ Գրադարանի աշխատանքի ծիրէն ներս կամաց-կամաց ընդլայնուեցան նաեւ իմ աշխատանքներս: Համացանցի միջոցով աշխարհասփիւռ  հայութեան կը շարունակեմ դիմել, հարց տալով, մեր գրադարանը հետաքրքրող գիրքերու մասին:  Եթէ արձագանգեն կը սկսինք հաղորդակցիլ եւ ի պահանջեալ հարկին կ’ուղղուինք գիրքերու վայրը, ուր որ ըլլայ ան:

Անցնող երկու տարիներու ընթացքին, երկու անգամ այցելեցինք  Յորդանան: Գործուղուեցայ Հայաստան, մասնակցելու Մշակոյթի Նախարարութեան հովանաւորութեամբ «Երեվանը Կարդում է» գիրքի ցուցահանդէսին: Որպէս որբաշխարհի հաւատաւոր հետազօտող այցելեցի Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարանը, ծանօթանալու եւ ծանօթացնելու տարած աշխատանքս այս ծիրէն ներս: Այցելեցի նաեւ Ազգային Գրադարանը՝ աշխուժացնելու ԳՈՀԱՐ Գրադարանի եւ Ազգային Գրադարանի միջեւ  փոխ յարաբերութիւնները: Մարտ ամսուան ընթացքին այցելեցինք Հալէպ, ապա Պոլիս: Այցելութիւնները  միաժամանակ առիթ  ընծայեցին ստեղծել նոր ծանօթութիւններ, մտքի ու գրքի բարեկամներ:

ՀԱՐՑ- Այն վայրերը, երկիրները, ուր այցելեցիք, համայնքներուն ծանօթացաք, ըլլայ Ամման, ըլլայ Հալէպ եւ Երեւան, ինչպիսի՞ իւրայատկութիւններ, ընդհանրութիւններ կամ  հակասութիւններ տեսաք մեր համայնքներուն մէջ։

ՊԱՏ- Շիտակը, Հայաստան ուղեւորութիւնս շատ  ուշագրաւ էր: Հոն նշմարեցի, թէ  մեր ժողովուրդին մէջ գիրք կարդալու մեծ հետաքրքրութիւն մը կայ: Հրատարակչատուները  գործօն են, մշտական ցուցահանդէսներ կը կազմակերպուին, ամէն տեղ գիրք նշմարեցի:

Անդրադառնալով այլ  գաղութներուն, Յորդանան արդէն շատ նօսրացած գաղութ մըն է:  Մեր այցելութեան նպատակը ԳՈՀԱՐ Գրադարանին  փնտռտուքներուն կողքին, ինչպէս տարբեր գաղութներ մեր բոլոր այցելութիւններուն, ԳՈՀԱՐ Գրադարանը, իր ընծան՝ ԳՈՀԱՐ Երգարան եւ ԳՈՀԱՐ DVDs տրամադրեց «Վարդավառ» երգչախումբի անդամներուն:  Ըսեմ  նաեւ, թէ ԳՈՀԱՐ Համոյթի եւ «Վարդավառ» երգչախումբի փոխ յարաբերութիւնը վաղուց է: Այցելեցինք նաեւ Յորդանանի Ազգային Առաջնորդարանը եւ  Վարժարանը, ինչպէս յիշած էի նկատելի էր աշակերտութեան սակաւաթիւ ըլլալը: 

Յորդանանի մէջ առիթը ստեղծուեցաւ տեսակցելու Իրաքի առաջնորդ Աւագ սրբազանին հետ, որ արդէն ծանօթ էր ԳՈՀԱՐ Գրադարանի տարած աշխատանքին եւ ԳՈՀԱՐ-ին առաքելութեան: Սրբազանը մեր հանդիպումէն ամիս մը ետք, այցելեց Պէյրութ: Ան մեզ հրաւիրեց Քիւրտիստանի Էրպիլ քաղաքի նորակառոյց հայկական եկեղեցւոյ օծման հանդիսութեան:

Մարտ ամսուան  մէջ, ԳՈՀԱՐ գրադարանէն երեք ներկայացուցիչներով մեկնեցանք Հալէպ: Վերջին տարիներուն, ապահովական  պատճառներով  գաղութը կը նօսրանայ, շատեր կը ճամբորդեն եւ իրենց փայփայած գիրքերը կը յանձնեն զանազան գրադարաններու, յայտկապէս Քրիստափոր Գրադարանին:

Այցելեցինք զանազան գրադարաններ: Անխտիր բոլոր պատասխանատուներէն տեսանք սիրալիր ընդունելութիւն:

Քրիստափոր Գրադարան, որ հակառակ երկրին տաղտկալի վիճակներուն, ժրաջան աշխատանքով կը շարունակէ իր հարիւրամեայ երթը: ԳՈՀԱՐ եւ Քրիստափոր Գրադարանին փոխ գործակցութիւնն ու այցելութիւնը արդէն գոյութիւն ունէր, այս առիթն ալ առաւել հարազատութիւն ստեղծեց երկու գրադարաններուն միջեւ:

Այցելեցինք նաեւ Առաջնորդարանի պատկան գրադարանը: Այստեղ դիտել պիտի տամ, թէ  Քառասուն   Մանկանց եկեղեցւոյ մօտ  գտնուղ առաջնորդարանին մայր  գրադարանը քանդուած է:  Պաշտօնէութիւնը  մօտ տասը հազար գիրք փրկած եւ այլ վայր մը փոխադրած է: Հոս ալ զոյգ գրադարաններու միջեւ յետագայի համագործակցութեան հասկացողութիւն ստեղծուեցաւ:

Այցելեցինք նաեւ Ճէպէճեան գրադարանը: Ընտանեկան գրադարան մը ըլլալէ աւելի, ընտանեկան մատենադարան մըն է: Ուշագրաւ էր ջերմ ընդունելութիւնը տոքթ. Ռոպէր Ճէպէճեանի այրիին եւ անոր  հարազատներուն:

Սակայն մեր այսօրերու Հալէպ այցելութեան շարժառիթը եղաւ՝  հալէպահայ տիկին Թեմիզեանին առաջարկը: Ան ներկայիս Լիբանան կ’ապրի մեզի տեղեկացուցած էր, թէ  քանի մը հազար  գիրքեր ունի իր տան մէջ եւ սիրայօժար պատրաստակամութիւն յայտնեց, որպէսզի ԳՈՀԱՐ Գրադարանի Անձնակազմը այցելէ իր տունը եւ ստուգէ իր գիրքերը:  Նոյն նպատակով, Հալէպի մէջ այցելեցինք նաեւ այլ բնակարաններ: 

Այցելեցինք նաեւ «Գանձասար» թերթի խմբագրատունը, որուն հետ ալ մեր աշխատանքային եղանակը վերաշխուժացաւ:

Այցելեցինք  Պոլիս եւ հանդիպումներ ունեցանք գաղութի ներկայացուցիչներուն, խմբավարներուն, վարժարաններու  տնօրէն-տնօրէնուհիներուն, միեւնոյն ժամանակ  այցելեցինք գրադարաններ եւ թերթերու խմբագրատուներ:

Բացի Պոլիսէն, մեր գրադարանին կողմէ ներկայացուցիչներ երկու անգամ այցելեցին Եգիպտոս: Հոն ալ զանազան այցելութիւններով հանդիպեցան ԳՈՀԱՐ Գրադարանի հարազատներուն, հոն գործող գրադարաններուն եւ մշակութային կեդրոններուն:

Նոյն առաքելութեամբ մեր գրադարանին կողմէ ներկայացուցիչներ այցելեցին Ֆրանսա, Յունաստան, Միացեալ Նահանգներու եւ Գանատա:

Հոս կ’ուզեմ նշել, թէ ԳՈՀԱՐ Համոյթի եւ ԳՈՀԱՐ Գրադարանի մտերիմ կապը աշխատարած հայ գաղութներուն հետ վաղուց է: Ըլլայ համերգներով, որ անցնող քսան տարիներուն ունեցած է զանազան հայկական գաղութներու մէջ, ըլլայ քսան տարիներէ աւելի սովորութիւն դարձած տարեկան ԳՈՀԱՐ Օրացոյցով, որ կ’ուղարկուի ԳՈՀԱՐ Մեծ Ընտանիքի կողմէ աշխարհատարած հայ օճախներուն:

Այս   ուղեւորութիւններէն  անկախ, անձնական  նախաձեռնութեամբ այցելեցի  Պուտափեշտ, Հունգարիա, մասնակցելու «Միութիւն եւ Բազմազանութիւն. Հայկական Աստուածաշունչը եւ Կրօնական Աւանդութիւնը» խորագիրով  ցուցահանդէսին՝ Փազմանի Փիթըր կաթողիկէ  համալսարանին  եւ « Յուշամատեան»  կայքէջին հետ  համագործակցաբար:

ՀԱՐՑ – Առհասարակ ԳՈՀԱՐ-ը  համաշխարհային  համբաւ  նուաճած է  իր որակաւոր  համոյթներով: Ոմանց համար  որոշ չափով անակնկալ է, որ ԳՈՀԱՐ-ը կը հաւաքէ բառարան, երգարան, պատմական, մէկ խօսքով արխիւ կը պահէ, թէեւ  ընդգծեմ, որ  ասոնք բոլորն ալ մշակոյթի կը ծառայեն եւ քաջ գիտենք, որ  ԳՈՀԱՐ ին առաքելութիւնը հայ  մշակոյթին ծառայութիւնն է։ Բայց ի՞նչ  բան մղած է, որ մեծ ուժով այս քայլին դիմեն  ԳՈՀԱՐ-ին  պատասխանատուները։ Կրնա՞ք նկարագրել այն  ոգին, որ կը մղէ  ԳՈՀԱՐ-ը  խորանալու այս աշխատանքներուն մէջ:

ՊԱՏ- ԳՈՀԱՐ գրադարանը անբաժան մէկ մասն է ԳՈՀԱՐ Մեծ Ընտանիքին, որուն հիմնադիրն ու հայրoն Խաչատուրեան ընտանիքն է: Իսկ ԳՈՀԱՐ Համոյթի բնօրրանը ԳՈՀԱՐ Տարածքն է հիմնուած Կիւմրի/Հայաստան քսան հինգ տարիներ առաջ: Խաչատուրեանները եղած են երաժշտասէր ընտանիք մը: 2012 թուականին Պէյրութի մէջ կատարուեցաւ ԳՈՀԱՐ երաժշտական մասնագիտական գրադարանին բացումը,  իր երգարաններով, բառարաններով, Կիլիկիոյ պատմագրական գիրքերով, Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներու յուշագրերով եւ Հայկական Ձեռարուեստի ու Մանրանկարչական բաժանմունքներով:

ՀԱՐՑ-Լիբանանահայ մը, կամ օտար մը ազատօրէն կրնա՞յ ԳՈՀԱՐ գրադարանը այցելել։ Գիրքերը կրնա՞յ ունենալ իր տրամադրութեան տակ։ Ինչպիսի՞  դիւրութիւններ  կ’ընծայուին այցելուներուն:

ՊԱՏ-Գրադարանին սկզբունքը   միանշանակ յստակ է՝ օգտակար դառնալ բոլոր  երաժշտասէրներուն եւ ուսումնասիրողներուն, որոնք կ’այցելեն գրադարան: Գրադարանը օժտուած է նաեւ  դաշնամուրով մը: Սակայն գիրքերը Գրադարանէն դուրս կարելի չէ հանել: ԳՈՀԱՐ Գրադարանը ապահոված է հանգիստ                          պայմաններ իր գիրքերու դասաւորումով, կազմածքով, եւ հմայիչ երեւոյթով՝  ընթերցելու, ուսումնասիրելու, իսկ  նօթերը դաշնամուրով փորձ ընելու:

Գրադարանը ունի  նաեւ իր կայքէջը՝ www.koharlibrary.com:  Իսկ ԳՈՀԱՐ Համոյթը ունի իր Application-ը, ուրկէ կարելի է ներբեռնել ԳՈՀԱՐ Համոյթին բոլոր համերգները երգուած երգերուն բառերով եւ տառադարձուած (Transliteration) ձեւով, հասանելի դարձնելու զանոնք սփիւռատարած հայ, բայց  հայերէն չգիտցող հայորդիներուն:

Գալով, ապագային նպատակ ունինք թուայնացնելու ԳՈՀԱՐ գրադարանին երգարանները եւ համացանցի միջոցով հանրութեան տրամադրելու զանոնք:

Կ’ուզեմ անդրադառնալ ԳՈՀԱՐ կազմատան մասին, (հոս յիշեմ նաեւ Կազմատան կայքէջը՝ www.koharbookbindery.com)  որ   մէկ  մասնիկն է ԳՈՀԱՐ գրադարանին: Բոլոր հնամաշ գիրքերը ԳՈՀԱՐ Կազմատան մէջ վերանորոգուելէ ետք կը զետեղուին ԳՈՀԱՐ Գրադարան:

ՀԱՐՑ – Կրնա՞ք   խօսիլ կազմատան  սարքերուն մասին։

ՊԱՏ- Կազմատունը ունի մասնագիտացած աշխատակազմ, որոնք հրաշալիօրէն կը տիրապետեն  կազմարարութեան հին եւ նոր արհեստագիտութեան: Անոնք արհեստագիտական եւ արհեստական  բարձր  մակարդակով կը կազմեն գիրքերը եւ հնամաշ ու փճացած գիրքերուն կը վերադարձնեն իրենց իսկական պատկերն ու ոգին: Անոնց գործածած արդիական գործիքներէն զատ, հոն կան նաեւ առնուազն    հարիւր տարուան  այժմէութիւն  ունեցող, հրաշալի վիճակով գործիքներ:

ՀԱՐՑ- Կազմատունը սեփակա՞ն գիրքեր կը վերամշակէ, թէ՞ կրնայ  ընդառաջել դիմորդներուն:

ՊԱՏ- Կազմատունը, ի մասնաւորի ԳՈՀԱՐ գրադարանի գիրքերուն համար հիմնուած  է,  նաեւ բարձրորակ մասնագիտական գործը բոլոր փափաքողներուն է:

ՀԱՐՑ- Նշմարած ենք, թէ Ապրիլ ամսուան ընթացքին գրեթէ ամիս մը ամբողջ հաստատութեան վրայ կը ծածանին Կիլիկիոյ դրօշակները :

ՊԱՏ- Աշխարհատարած հայութիւնը մեծ մասով Կիլիկեցի են:  Իւրաքանչիւր տարի, Ապրիլ 24-ին, ամբողջ ամիս մը Կիլիկիոյ դրօշակներով կը պարուրուի ԳՈՀԱՐ շէնքը:  Ըսեմ նաեւ, որ ամենաբարձր դիրքով եւ մշտապէս կը ծածանի Լիբանանի ամենամեծ լիբանանեան դրօշակը:  Այս ձեւով մենք լիբանանի ժողովուրդին ցոյց կու տանք, թէ  մենք լիովին լիբանանցի ենք:

ՀԱՐՑ-Չէ՞ք խորհիր, որ այս  գնահատելի  գործունէութիւնը քարոզչական  գետնի  վրայ  յաւելեալ  աշխատանքի կը կարօտի:  ԳՈՀԱՐ-ը  լոկ  համոյթ  մը  չէ  արդէն: Ան դարձած է մշակոյթի կեդրոն իր գրադարանով, կազմատունով, ինչպէս նաեւ ֆիլմարուեստի մէջ իր քայլերով, ինչպէս տեսանք անցեալ ամիս CILICIA THE LAND OF LIONS ժապաւէն ցուցադրութիւնը:  Արդեօ՞ք, անհրաժեշտ ծանօթութիւնը չի կատարուիր կամ արդեօ՞ք լրագրողները ուշադիր չեն այս  երախտաւոր աշխատանքին։

ՊԱՏ- ԳՈՀԱՐ Մեծ Ընտանիքին տարած մշակութային աշխատանքները բազմազան են: Բաւարար  ծանուցում   հաւանաբար  չէ  կատարուած  գրադարանին եւ կազմատան մասին: Բայց վերջերս, բաւաական աշխուժացած է շատ մը մտաւորականներու եւ հետաքրքրուողներու այցելութիւնները ԳՈՀԱՐ Գրադարան, որոնք համացանցի, մանաւանդ դիմատետրի միջոցով կը նկատեն ԳՈՀԱՐ գրադարանին աշխատանքը:

Այս ծիրէն ներս, երկու տարի առաջ գրադարանը թռուցիկներ բաժնեց լիբանանահայ հայահոծ թաղամասերուն մէջ, ուր առաջարկած էինք, թէ ԳՈՀԱՐ Գրադարանը հետաքրքրող գիրքեր ունեցողներ  եթէ կան եւ կը փափաքին վաճառել զանոնք, ապա տեղեակ պահեն մեզի:

Գրադարանը սկզբունքով երբեք նուէր չ’ընդունիր եւ միշտ ալ վճարովի պիտի ըլլան այդ առաջարկները. սակայն երբեմն մարդիկ չեն ընդունիր նիւթական փոխարժէք ապա զայն կը փոխարինենք մեր Գրադարանին հրատարակչութեամբ ԳՈՀԱՐ Երգարանով կամ ԳՈՀԱՐ CDs եւ DVDs-ով:

ՀԱՐՑ- Յաջողութիւն  ԳՈՀԱՐ  ընտանիքին   իր ազգանուէր   աշխատանքներուն:

ՊԱՏ- Շնորհակալութիւն:

Ամբողջացնելով մեր հարցազրոյցը, կ’ուզեմ ըսել թէ ԳՈՀԱՐ Գրադարանի աշխատանքին կողքին, կը շարունակեմ իմ հիմնական մասնագիտութիւնս, հետազօտական աշխատանքներ կատարելով յետ Մեծ Եղեռնի, Միջին Արեւելքի եւ շրջակայ երկիրներու մէջ հայ որբերու պատմագրական վաւերագրեր, նկարներ եւ փաստաթուղթեր ուսումնասիրելով:

Այս աշխատանքիս հաճելի այլ բաժին մը կայ, երբ հաղորդակցութեան արդի միջոցառումներով կը յաջողիմ աշխարհի տարբեր կողմեր ցրուած հայորդիներու մեծ հօր – մօր, տատիկին – մամիկին կամ հարազատի մը  մասին տեղեկութիւն մը, նկար մը հայթայթել:  Միշտ ալ անոնց հոգեկան հրճուանքը ինծի մեծապէս բաւարարութիւն եւ աշխատանքի նոր թափ կը ներշնչէ:

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here