Վեհափառ Արարատը Կ՛ողբայ… (Հայաստանի Հանրապետութեան Վերանկախացման 28-ամեակ)

0
347

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ            

Ժամանակը եկած չէ՞ քիչ մը աւելի լուրջ բաներու մասին խօսելու,  քանի հայրենասիրութիւնն ալ քիչերու համար մնացած է` ամէն բանի յարմարող պատեհ սնոտիապաշտութեամբ:

ՅՈՎՍԷՓ ՊԱՐԱԶԵԱՆ
(«Ազդակ», 20-9-2018)

Թէ ինչո՛ւ, դէպի անդենական ճամբորդած խոհուն մտաւորական ու եզակի հրապարակագիր Յովսէփ Պարազեանի իմաստալից ու էապէս թելադրական սա քանի մը տողը ուզեցի մէջբերել, մանաւանդ այս պատեհ առիթին, պարզապէս որովհետեւ հայ մամուլի բարեկամն ու հաւատաւոր ընթերցասէրը, գիտակից հայն ու ընդհանրապէս հայ քաղաքական մտքին սպասարկող իւրաքանչիւր հայորդի պիտի անդրադառնայ, որ «բան մը պակսած է» հայ կեանքէն, հարազատ միջավայրէն, հայ գրաւոր մամուլի իրականութենէն:

Այլ խօսքով` տասնամեակներ շարունակ իր գաղափարականի շունչով եւ իմացական բարձր կարողութեամբ ամբողջ սերունդներ դաստիարակած մեր ընկերոջ համեստ, խորազգաց ու մարդասէրի անուն-մականունը` այսօր բացակայ պիտի ըլլայ իր պաշտելի մթնոլորտէն, հայ մամուլի էջերէն եւ հրապարակագրութիւն կոչուած անդաստանէն:

Փաստօրէն, Հայաստանի Հանրապետութեան վերանկախացման նուիրուած Յովսէփ Պարազեանի բոլոր յօդուածները կը յատկանշուէին իմաստասիրական, քաղաքագիտական ընկերաբարոյական եւ համաշխարհային քաղաքակրթական մտածումներու բիւրեղ վերլուծութեամբ:

Արդ, իմ կարգիս, երբ որոշեցի գրել հայոց ներկայ ժամանակներու մեծագոյն տօնին մասին, տարօրինակօրէն երկու պատկեր իրարու յաջորդեցին. մէկը` հայրենիքի ալեկոծ իրականութիւնը, քաղաքական դաշտի խարխափեալ վիճակը, հասարակ ժողովուրդի անորոշութիւնն ու անհեռանկար կեանքի գոյութիւնը, եւ միւս կողմէ, հայ մտքի ու գրիչի տէր անձնաւորութիւններու (իմա` մտաւորական, հրապարակագիր եւ քաղաքական հմուտ գործիչ) պայծառ մտածողութիւնը:

Այսինքն, իբրեւ հայ տարակուսանք կ՛ապրիս, երբ տագնապող ու հայրենասէր անհատներու, կուսակցութիւններու թէ կազմակերպութիւններու լրջութեամբ յագեցած հայաբոյր մտածումներուն եւ պետականաշէն ծրագիրներուն կը ծանօթանաս, սակայն, միւս կողմէ, իրական կեանքի մէջ անոնց հանդէպ ցուցաբերուած անլուրջ վերաբերումի, անտեսումի եւ մերժումի կեցուածքներու ականատես կը դառնաս: Հակոտնեայ վիճակ մը, որուն խորքը ըմբռնելու համար, ըստ երեւոյթին, արտասովոր մարդ կամ հանճարեղ պէտք է ըլլալ: Ինչեւէ՛:

21 սեպտեմբեր 1991:

Տօներու ամէնէն պանծալին ու ամէնէն հոգեգրաւը ըլլալու բոլոր տուեալները իր մէջ կը պարփակէ այս թուականը: Ժամանակակից կեանքի հայոց պատմութեան ամէնէն ուշագրաւ դիպաշարերը ընդգրկող եղելութիւն մըն է առհասարակ այս օրը, որ իրաւայաջորդն է սարդարապատեան խոյանքին ու ազգային արեան կանչին:

Եթէ երբեք Խորհրդային Միութեան փլուզումը մղիչ ազդակն էր «զաւթուած»  ազգերու եւ պետութիւններու անկախութեան հռչակման, այլապէս ալ ինքնիշխան ապրելու եւ ազգային դարաւոր երազներու իրականացումը ապահովելու համար` նորանկախ ժողովուրդներ պէտք էր բացառապէս ապաւինէին իրենց սեփական ուժին եւ քաղաքական մտքի չափորոշիչներուն:

Այո՛, սեփական ուժ, որուն հիմքը ինքնավստահութիւնն է, քաղաքակրթական նուաճումներու եւ պատմական անցեալի հանդէպ հաւատքի դրսեւորումն է, այլապէս ազգային արժէքներու տիրութիւն ընելու հաւաքական գիտակցութիւնն է:

Ինչ կը վերաբերի քաղաքական մտքի հասունութեան ու անկէ բխող բազմաթիւ չափորոշիչներու առաւել իւրացման, ազգեր պարտաւոր են ականջ տալ, սերտել ու հետազօտել աշխարհաքաղաքական վերիվայրումներու տեսադաշտերը եւ գիտակից գործընթացներու որդեգրումով` լծուելու պետականութեան գոյառման:

Փաստօրէն, ազգերու պատմութիւնը կը յուշէ, որ գաղութարարի իշխանութենէ կամ բռնատիրական վարչակարգերէ ձերբազատելէ ետք, անոնք` նորահաստատ ժողովրդական համակարգեր, անյապաղ լծուեցան ներազգային կեանքի առաւել բիւրեղացման, ազգային արժէքներու վերահաստատման եւ պետական կարգ ու սարքի ստեղծման:

Աւելի՛ն. անոնք պարտաւորուեցան քաղաքական առաւելագոյն ճկունութեամբ եւ աշխուժ հասարակական շերտերու գործօն մասնակցութեամբ նետուիլ պետութեան վերակառուցման աշխատանքին, որպէսզի արդի աշխարհի քաղաքակրթական եւ տնտեսական համակարգին մէջ իրենց, այսպէս ասած, ուրոյն եւ դերակատար տեղը ապահովեն:

Հայութեան պարագային, սակայն, այդքան ալ հեզասահ չեղան վերականգնման տարիները, որովհետեւ ներքին` անպատրաստ եւ արտաքին միջամտութիւններ միշտ ալ իրենց ազդեցութիւնը ունեցան հայ պետականութեան հաստատման աւելի քան 28 տարիներու ընթացքին:

Միւս կողմէ, արցախեան ազատագրական պայքարի յաջողութեամբ պսակուած երթը դէմ յանդիման գտնուեցաւ աշխարհաքաղաքական մրցակցութիւններու կիզակէտին, երբ հարաւային Կովկասի շրջանը դարձաւ հակամարտութեան ոլորտ:

Այդուհանդերձ, հայութիւնը շարունակեց Արցախի պետականութեան առաւել կայունացման եւ ամուր հիմերու վրայ հաստատելու հաւաքական աշխատանքը, ու հասաւ մեր ժամանակներուն, որոնք կը յատկանշուին արտասովոր պայմաններու եւ հակամարտ ուժերու անզիջողութեամբ:

Հայաստանի պետութիւնը, եթէ երբեք կ՛ուզէ իր ապագայակերտ աշխատանքէն առաւելագոյնս օգտուիլ, ապա պարտաւոր է իր լրումին հասցնել Արցախի պետական համակարգի ամբողջացումը, անկախութեան ձեռքբերումը, միջազգային բազմաբնոյթ ատեաններու մէջ իր անզիջողի կեցուածքին ուժեղացումը:

Վերը ընդգծեցինք, որ ներազգային կեանքի ազդակներ նաեւ իրենց ժխտական անդրադարձը ունեցան հայոց պետականութեան ամրապնդման գործընթացին վրայ:

Փաստօրէն,  իրերայաջորդ իշխանութիւններու ապիկար եւ կեղեքողի վարքն ու բարքը ողբերգական վիճակներու հասցուցին հայ իրականութիւնը. արդարեւ, թէ՛ քաղաքական, թէ՛ տնտեսական, եւ թէ ազգագրական ոլորտները բախումի կիզակէտ դարձան եւ իրենց վրայ կրեցին ահաւոր հետեւանքներ:

Հասանք 2018 ապրիլեան օրերը, երբ հայրենի ժողովուրդը ոտքի ելաւ եւ ուզեց իրմէ յափշտակուած արդար իրաւունքները վերադարձնել: Նիկոլական, կամ այսպէս ըսած, թաւշեայ յեղափոխութիւնը նուաճեց հայոց հոգիները եւ իշխանափոխութիւնը իրականացաւ:

Բայց…

Ահա, մէկուկէս տարիէ հայութիւնը իր պետականութեամբ դէմ յանդիման կը գտնուի ահաւոր կացութիւններու. հասարակական երկփեղկում, այլամերժութիւն, ատելութեան եւ թշնամանքի հրահրումներ, տնտեսական ձեւական զարգացում եւ աճ, քաղաքական կեանքի ապակողմնորոշիչ եւ խարխափեալ վիճակ, օտար որոշումի կեդրոններու մե՛րթ ուղղակի, մե՛րթ անուղղակի միջամտութիւն եւ ազդեցութիւն, սակայն ամէնէն անըմբռնելին եւ դատապարտելին կը մնայ այն, որ, իշխանութեան հասածները` իրենց բազմաբնոյթ յատկութիւններով, արդէն զգալի կը դարձնէին քաղաքական կեանք նորովի ըմբռնում:

Այո՛, ժամանակ էր պէտք կարծես, որ նոր իշխանութիւնը բացայայտէր իր խորքային դիմագիծը: Անոնք յստակացուցին իրենց քաղաքական կողմնորոշումը, այս պարագային` ստաբանութեամբ եւ հակաազգային կեցուածքներով:

Նորաբոյս իշխանութեան` իբր թէ «ոչ ռուսամէտի, ոչ արեւմտամէտի», այլ հայամէտի քաղաքական վարքագիծ որդեգրելու կարգախօսները «ջուրը ինկան», եւ արդէն բացայայտուեցաւ անոնց պահուածքը:

Նախկին իրերայաջորդ իշխանական համակարգեր իրենց կարգին թալանած էին Հայաստանի հարստութիւնը եւ բռնած ազգաքանդումի ճամբան: Իսկ նորայայտ իշխանական շրջանակներ, յանձին` Նիկոլի եւ իր շրջապատին, բռնեցին այլապէս վտանգաւոր քաղաքական վարքագիծ մը, որ ազգը պիտի տանի բնաջնջումի` նկատի առած վերեւ յիշուած միջազգային խօլ մրցակցութիւններու կիզակէտ ըլլալու մեր հայրենիքին աշխարհաքաղաքական դիրքը:

Փաստօրէն, Արցախի օրակարգով հայրենի նոր իշխանութիւնը ստեղծեց այնպիսի իրավիճակ, որ դժուար թէ ըմբռնելի ըլլայ հայ մարդու համար: Պատերազմի մէջ արեամբ շահուածը, ըստ երեւոյթին, դիւրաւ կորսնցնելու դէմ յանդիման կը գտնուինք:

Հանրութեան սեփականութիւնը դարձան այնպիսի խօսքեր եւ վերագրումներ` նիկոլական իշխանաւորներու կողմէ արձակուած, որ միայն ամօթի զգացումով կարելի է ընկալել եւ յուսահատութեամբ համակուիլ:

Ոչ բացայայտ, բայց էապէս հակառուս քաղաքական կողմնորոշումը, ինչպէս նաեւ հայոց բանակի նախկին սպաներու դէմ սանձուած, այսպէս ասած, լպրծուն եւ վատաբանութեամբ յագեցած կեցուածքները, միայն չարիք կրնան բերել կայացած բանակի բարոյահոգեբանական կորովին:

Աւելի՛ն. երկրի ընդերքային հարստութեան շահագործումը, որ տեղի կ՛ունենար անցեալին եւ կը շարունակուի այսօր ալ, արդէն հայութիւնը կը մղէ տալու մեծագոյն հարցադրումը` ի՞նչ փոխուած է իրականութենէն, երբ նիկոլականներ ալ, իրենց կարգին, դէմ չեն նման շահաւէտ արարքներու, թէկուզ հայրենի բնութեան եւ մարդկային ներուժի հաշուոյն:

Փոխանակ արեւմտեան ժողովրդավարութեան փորձառութիւնն ու դրական կողմերը առնելու, հայրենի ներկայ իշխանութիւնը լծուած է որդեգրելու արեւմտեան բարքերու տեսականի, ինչպէս` միասեռականներու ջատագովութիւն, աւանդական արժէքներու չէզոքացում, հայ եկեղեցւոյ կարգ ու սարքի քանդում, քաղաքական կեանքի մէջ մակերեսայնութիւն, տնտեսական կախեալութիւն` օտար ներդրումներ ապահովելու համար, հասարակական կեանքի մէջ պառակտումի սերմեր եւ առանց չափ ու սահմանի` ատելավառ զգայնութիւններու սրսկում եւ այլն, եւ այլն:

Պիտի չուզէինք իյնալ այս իշխանութեան կամ այն իշխանական համակարգին ստեղծած յայտնի կամ թաքնուած որոգայթներուն մէջ` տուրք տալով ասոր կամ անոր: Մէկ յստակ իրականութեան մը ինքզինք կը պարտադրէ, հայութիւնը իր քաղաքական եւ հասարակական շերտերով կ՛ապրի իր ամէնէն դժուար օրերը:

21-րդ դարու մէջ ըլլալով, երբ հաւատաւոր հայորդիներ կը ջատագովեն ըլլալու ռահվիրաներ արդի գիտութեան, արհեստագիտութեան եւ տնտեսական հզօրանքի, հայոց ղեկավարութիւնը կը զբաղի անիմաստ եւ վնասակար երեւոյթներով: Այն, ինչ որ բարեկամ երկիրներ մեզմէ կը սպասեն, մենք կ՛աշխատինք հակառակ ուղղութեամբ:

Երբ յստակ, ծրագրուած, միասնակամ, հեռանկարային կեանք ունեցող եւ դէպի յառաջդիմութիւն սուրացող քաղաքական կամքին փոխարէն միայն աղմուկ կը լսենք, երբ ներազգային կեանքը փոթորիկներէ ձերբազատելու փոխարէն ատելութեան հարթակներ եւ միջավայրերու ստեղծումը կը տեսնենք, երբ համաշխարհային քաղաքական վարկի վաստակումին փոխարէն աշխարհաքաղաքական կեդրոններու ծառայութիւնն ու ողորմութիւնը կը հայցենք, երբ հայոց բանակի զինական ուժի նորովի մատակարարումի փոխարէն անիմաստ վէճեր ու թշուառ վարքագիծեր կ՛ուզենք որդեգրել, երբ տնտեսական վերելքի յաջողութիւնը ամրագրելու փոխարէն օտարի միջնորդուած նիւթական օժանդակութիւններով կը գինովնանք, կրնանք հաստատել, որ հայոց հազարամեայ պատուանդանը` վեհափառ լեռ Արարատը, ո՛չ  միայն կը ծիծաղի իր ազգին վրայ, այլեւ` կ՛ողբայ:

Անշնորհակալ, պարտուողի եւ ապազգային մարդու հոգեվիճակ պիտի ըլլայ յուսահատի խօսքերով իր լրումին հասցնել գրութիւն մը, որ նուիրուած է Հայաստանի անկախութեան:

Կը հաւատանք, որ հայութիւնը իր ընդերքէն պիտի կարենայ ցայտել այնպիսի ուժեր եւ յատկութիւններ, որոնք միայն պատիւ կը բերեն ազգին, շրջանցել կարենալու այսօրուան քաղաքական կեանքի զբօսանքն ու պետական այրերու անհատական բարդոյթները:

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here