Նորէն մեր Պոլիսը…

0
241

Սրտի իսկական ճմլումով է, որ ամէն անգամ կ’որոշեմ անդրադառնալ  «Նոր Մարմարա»-ին, քանի որ այնքան քիչ բան կը պակսի  իրեն՝ դառնալու Պոլսոյ  հայերուն լեզուական  տիպարը. այնքան   բան ունի ան սորվեցնելիք  այդ սքանչելի գաղութին, որ այլեւս կարծես զրկուած է  հայերէն «բառ ու բանի» կենարար թարմութենէն եւ ամէն օր քիչ մը աւելի կը յոգնի, կը մաշի ու կը մսխէ երբեմնի անսպառ ժառանգութիւնը, որ իրեն կտակեց  նահատակ սերունդը:

Թող որ միայն իրեն յատուկ չէ այդ մսխումը…

Բայց ամէն տեղ ալ Հատտէճեան մը չունինք, որ իր պատկառելի տարիքին ու աւելի պատկառելի վաստակին գագաթէն իշխէ  շրջապատին վրայ եւ «ուղղէ  զգնացս նորա»:

Ինչո՞ւ նման մանրուքներով յուսախաբ ըլլայինք մեր այս ակնկալութեան մէջ:

*     *

*

18 հոկտեմբեր 2019

 

***«Երէկուան օրը կարեւոր օր էր»

—Ինչպէ՞ս կ’ըլլայ եթէ գրենք՝ «Երէկ կարեւոր օր մըն էր»:

 

***«Երէկ հրապարակուեցաւ նամակի մը  պատճէնը, որ նախատական ոճով գրուած  նամակ մըն էր»:

—Այսինքն՝ «Երէկ հրապարակուեցաւ նամակ մը, որ նախատական  էր»:

 

***«Դուն կեսարացի ես բարեկամ»:

—Դուն կեսարացի ես, բարեկա՛մ:

 

***«Գափատոքիայի բողոքական յոյները»…

—Իրապէս այսքան  անծանօ՞թ է երբեմնի Կապաթովկիա-ն:

Կրնայ ըլլալ, որ եկուոր  նորաբոյս թուրքը Գափատոքիա արտասանէ, սակայն արգելք մը կա՞յ, որ «Մարմարա»-ն զայն արտասանէ ըստ հազարամեակներու  վաղեմութիւն ունեցող հայերէն  տառադարձութեան:

 

***«Ճէնէվիզցիները»…

—Այս ալ ճենովացիները ըսել կ’ուզէ  կարծեմ:

 

19 հոկտեմբեր 2019

 

***Կարո փայլան իր հարցագիրին մէջ հարց կու տայ:

—Կարո Փայլան իր հարցագիրով կ’ուզէ գիտնալ:

 

***Միջոցառումներ կը կազմակերպուին աշխարհի չորս ծագերուն վրայ:

—Միջոցառումներ կը կազմակերպուին աշխարհի չորս ծագերուն:

 

***Իրերայաջորդ կերպով յայտագրին մասնակցեցան:

—Յաջորդաբար յայտագրին մասնակցեցան:

 

***Հատորը մանրամասն կերպով  կը ծանօթացնէ:

—Հատորը մանրամասն կը ծանօթացնէ:

 

***Վերջին տարիներու ընթացքին  յաճախակի կերպով իմաց  տանք:

—Վերջին տարիներու ընթացքին յաճախակի իմաց տանք:

Կամ աւելի լաւը՝ «Վերջին տարիներուն յաճախակի իմաց տանք»:

Ծանօթ.– Ինչպէս կը նկատենք, կայ կերպով կոչուած ախտ մը, որ չի յաղթահարուիր:

Ամէն տեղ է ան, վարակած է ողջ հայերէնը՝  ի հայրենիս թէ ի սփիւռս:

Իսկական համազգային դաւադրութիւն մը:

 

***«Յետ միջօրէին»

—Յետմիջօրէին

Իբրեւ մէկ ձոյլ բառ՝ յետմիջօրէ-յետմիջօրէին:

 

          ***Փոխ-ատենապետ

          —Փոխատենապետ

 

          ***«Փափկավարական այցելութիւն տոաւ»…

—Ուրեմն այսպիսի բա՞ռ ալ ունին արդի պոլսահայերը…

 

***«Կոմիտաս վարդապետին մասին՝ իր կենդանութեան շրջանին եւ անոր մահէն վերջ գրի առնուած յօդուածներ»:

—Իր դերանունը անշուշտ իրաւամբ կը բնորոշէ Կոմիտաս վարդապետը, իսկ երբ անմիջապէս ետք  կ’ըսուի անոր, ապա այս մէկը  քերականօրէն կը վերաբերի ուրիշ անձի մը, որ այլեւս Կոմիտասը չէ՛:  Մինչ գրողը դա՛րձեալ Կոմիտասը նկատի ունի, ուրեմն առ այս՝ պարտէինք կրկնել իր դերանունը: Այսպէս՝

ա) իր կենդանութեան  եւ իր մահէն ետք գրի առնուած յօդուածներ:

բ)  իր կենդանութեան  եւ մահէն ետք գրի առնուած յօդուածներ:

Ինչպէս նկատելի է՝ վերջ գոյականն ալ փոխարինեցինք ետք յետադրութեամբ:

Միւս կողմէ՝ ջնջեցինք շրջանին-ը, քանի  իրմէ առաջ եկող տրականը բաւարար է:

 

***«Գալպիմ օ վէրան էվլէրէ պէնզէր»:

—Կոմիտասին նուիրուած աշխատութեան մը թրքերէն շատ գեղեցիկ անունն է, որ տրուած է անոր մէկ տողին հետեւողութեամբ:

«Մարմարա» զայն բառացի թարգմանած է՝

«Սիրտս կը նմանի այդ փլած տուներուն»…

Մինչ յարմար էր, որ նոյնութեամբ մէջբերուէր Կոմիտասի անմահ տողը.                                        «Սիրտս  նման է էն փլած տներ»[1]

Ինչ որ   շատ աւելի տպաւորիչ ու առինքնող  է, կը կարծեմ:

 

***Առընչութիւն, կ’առընչուի…

—Այս ալ ուրիշ հիւանդութիւն մըն է, որ յատուկ է արեւմտահայութեան ճիշդ կէսին:

Չեմ հասկնար, թէ ինչո՛ւ չի դարմանուիր ան:

Այս բառին արմատն է ինչ, որ դարձած է (ը)նչ, շատ բարի:

Այդ սղած ը-ն չենք գրեր ա՛յն տրամաբանութեամբ, որ  բառին մէջն է ան, ինչպէս չենք գրեր բառամէջի միւս բոլո՜ր սղած ը-երը: Ձգենք հիմա միւս բոլորը: Առընչութիւն գրողները պիտի յօժարի՞ն ոչընչութիւն գրել,– անշուշտ ո՛չ, նման հայագէտ տեսնուած չէ:  Սակայն չէ՞ որ այստեղ ալ բառամէջի սղած ը մը կայ , եւ հետեւողականութիւնը կը պահանջէ, ուրեմն, որ գրենք ոչընչութին…

Կա՛մ երկուքը գրենք ը-ով, կա՛մ երկուքն ալ՝ առանց ը-ի:

Բայց Աստուծոյ սիրոյն, ո՛չ՝   մէկը ա՛յսպէս, միւսը՝ ա՛յնպէս:

Հարցը կը փոխուի երբ այդ սղած ի-ն կը գտնուի բառին սկի՛զբը. օրինակ՝ ինչ-ընչեղ,  ինձ-ընձուղտ, իղձ-ըղձական եւ այլն:

 

Մեր մէջ տարածուած է արժանապատւութեան հիւանդագին զգացում մը, որ արեւմտահայուն կ’արգիլէ  ընդունիլ ու սրբագրել կարգ մը տարրական սխալներ, որոնց գիտակցութիւնը չէ ունեցած ան: Մինչդեռ, եթէ պարկեշտ է այդ զգացումը, ապա ան պէտք է վաղուց արգիլէր ենթակային գործել ու ընդերկար քաշքշել նման անհեթեթ սխալներ:

Ըմբռնելի է, որ մարդիկ երբեմն չգիտնան կարգ մը բաներ, սակայն ըմբռնելի չէ, որ չուզեն գիտնալ: Ահա հո՛ս է, որ մեր խոփը ամէն անգամ  կը զարնուի քարին:

[email protected]                                                                                        Արմենակ Եղիայեան

 

  1. Սիրտս նման է էն փլած տներ,

Կոտրեր գերաններ, խախտեր են սներ,

Բուն պիտի դնեն մէջ վայրի հաւքեր,

Երթամ ձիկ թալեմ էն լերման գետեր,

Ըլնիմ ձկներու ձագերացն կեր…

Ա՜յ, տո լա՛ճ տնաւեր…

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here