Ժողովուրդը Կը Փնտռէ Ռուբէն Յովսէփեանի Տեսակը

0
312

ՇԱՀԱՆ ԳԱՆՏԱՀԱՐԵԱՆ

Դժուար է յոբելենական հանդիսութեան մը ընթացքին ժամանակի նեղ պայմաններու մէջ տեղաւորուելով բանաձեւել կերպարը մարդու մը, հայու մը, որուն հետ շփման, թէեւ յաճախակի, սակայն ոչ երկարատեւ առիթները բաւարար եղած են խորհրդածելու եզակի անձնաւորութեան մը մասին, որ իր սակաւախօսութեամբ, առերեւոյթ խստաբարոյ թուացող նայուածքով, սակայն անչափելի խորանարդներով խորունկ ներաշխարհով եւ դիպուկ արտայայտութիւններով կը յաջողի առաջին վայրկեանէն տպաւորել, հմայել, առինքնել:

Դաշնակցութեան վերահայրենացման կամ կազմակերպական կառոյցի բացայայտման օրերն էին, եւ հայաստանեան կազմակերպութեան հրապարակած առաջին յայտարարութեան տակ կար ստորագրութիւնը Ռուբէն Յովսէփեանին:

Այդ օրերու գերխանդավառ, եւ հսկայական տարողութեամբ նոր զսպանակումներով վերանորոգուած ու վերալիցքաւորուած մթնոլորտին հաղորդ մարդը պէտք է յիշէ այն տարերային հետաքրքրութեան մղումը բոլորին, իմանալու համար թէ ովքե՞ր են հայրենի առաջին դաշնակցականները, որոնք լուռ, լուսարձակներէ հեռու ձեւաւորած են Դաշնակցութեան հայաստանեան կառոյցը:  Եւ այդ ովքերու շարքին անպայման իմանալու, թէ որո՞ւ կը պատկանի պատմական պատիւը` ստորագրելու Դաշնակցութեան վերահայրենացումը ամրագրող փաստաթուղթը:

90-ական թուականներուն սկիզբը մեզի`  երիտասարդ դաշնակցականներուս համար, կը պատկերացուէր Դաշնակցութեան հիմնադիրներուն հետեւողութեամբ աշխատանք տանողներու խմբակ մը, հիմնադիրներուն կերպարներու էութիւնը իւրացուցած եւ անոնց երկաթեայ կամքերուն հաղորդ, Դաշնակցութեան էութեան հետ նոյնացուած մարդիկ, որոնք կոչուած էին նոր հունաւորում տալու հայ կեանքին ընդհանրապէս հայկական աշխարհին:

Եւ այդ շարքին առաջին հերթին վրայ կու գար պատկերը յաղթական կանգնած Ռուբէն Յովսէփեանին: Փաստը բաւարար էր, որ անձկութեամբ սպասէինք սեղմելու Դաշնակցութեան առաջին յայտարարութիւնը ստորագրած գործիչին ձեռքը:

Կը պատահի երբեմն, որ հեռաւոր ճամբով անձի մը նկատմամբ կազմուած տպաւորութիւն մը փուլ գայ, երբ մօտէն ճանչնալու, զրուցելու առիթ ստեղծուի պատահականօրէն: Այս տեսութիւնը լիովին շրջուած է Ռուբէն Յովսէփեանի պարագային: Գրութիւններով, հրապարակախօսութեամբ կամ հրապարակագրութեամբ ճանչցուածը աւելի կաղնիացած է ֆիզիքական ճանաչումի ընդմէջէն, երբ սկզբունքայնութիւնը, գաղափարականութիւնը, մարդկայնութիւնն ու ազգային նկարագիրը առարկայացած են անմիջականօրէն:

Եւ այս բոլորը ամփոփ գիծերու մէջ, երբեմն ոչ հեզասահ մատչելիութեամբ, յաճախ պարտաւորեցնող խորքայնութեամբ, բացառիկ հեզութեամբ եւ նկարագրային պարզութեամբ բացուող համատարած յարգանքի բնական տիրականութեամբ:

Մարդը ճանչնալէն ետք էր, որ աւելի յստակ կրցանք պատկերացնել, որ Դաշնակցութեան հայրենացումի նախապատրաստական աշխատանքները ինչպէս տարուած են` լուսարձակներէ հեռու, լուռ, ոչ-ցուցական, անշահախնդիր, եւ Դաշնակցութեան 100-ամեակին իր բանախօսութեան բառերով  անմնացորդ եւ անկաշառ ծառայելու անտեղիտալի վճռակամութեամբ: Ռուբէն Յովսէփեանի անձը ճանչցողները, առանց այդ օրերուն Հայաստան գտնուելնուն,  կրնան յստակ պատկերացում ունենալ այդ օրերուն աշխատանքին բնոյթին, հաւաքական գործելաոճին, առանց ամպագոռգոռ բարձրաձայնումներու ձեւաւորուած ու կայացած յարգանքի համընդհանուր մթնոլորտին հանդէպ Դաշնակցութեան: Եւ մէկէ աւելի են այն վկայութիւնները, որոնց համաձայն, նոյնիսկ Դաշնակցութեան կազմակերպական կառոյցի բացայայտումով քաղաքական անհանգստութիւն ապրող օրուան իշխանութիւնները ինքնապարտադրանքով գծուած յարգանքի գիծը կը պահէին անհպելի:

Դժուար է հակափաստարկելը, որ որեւէ գործի, հիմնարկի հաստատութեան հիմնադրութեան գործը եթէ կառուցուած է ճիշդ ձեւով, առողջ արմատներու վրայ, անիկա կը յաջողի դիմակայել ժամանակի ստեղծած անվերջանալի մարտահրաւէրները: Հայաստանեան կազմակերպութեան հիմնադիր սերունդի գործը այդպիսին եղած պէտք է ըլլայ: Փոթորիկները այնքան հարուածած են զայն, այնքան հալածած, սակայն մեր կազմակերպութիւնը պահած է իր անսասանութիւնը: Այս արտակարգ անսասանութեան հիմը շաղախուած է Ռուբէն Յովսէփեաններու պատմակերտ աշխատանքով:

Կարելի է առարկել, որ սկսուած աշխատանքը, իբրեւ նորութիւն, իբրեւ նոր յոյսեր բերող հիմնական քայլ բնական կարգով ստեղծած էր յարգանքի հակազդեցութիւնը: Փաստը ցոյց տուաւ, որ անցողակիութեան մասին չէր խօսքը, հանգրուանային չէր յարգանքի զգացումը: Ռուբէն Յովսէփեանի նկատմամբ յարգանքը մնայուն երեւոյթ էր, որ կապ չունէր պարագայականութեան գործօնին հետ: Անձն էր, էութիւնը, խորքը, վարուելակերպը: Մէկ խօսքով անձին ընդմէջէն մարմնաւորուած արժէքային ամբողջ համակարգ մը:

Ռուբէն Յովսէփեանի ուսերուն կ՛իյնար ծանր պարտականութիւն Հայաստանի օրուան իշխանութիւններուն կողմէ Դաշնակցութեան դէմ շղթայազերծուած ամենակրքոտ պայքարի օրերուն ղեկավարելու կուսակցութիւնը: Ձերբակալութիւններ, բանտարկութիւններ, մամուլի փակում, գրասենեակներու բռնագրաւում, դատավարութիւններ: Ահա այսպիսի պայմաններու մէջ էր, որ պէտք էր համակարգուէր աշխատանքը: Ականատեսը եղանք նման պայմաններու մէջ բացառիկ առողջ դատողութեան դրսեւորումներու, իշխանութիւններն ու պետութիւն-պետականութիւնը իրարմէ սահմանազատելու առողջ որոշումներուն, հակառակ հրահրումներուն արկածախնդրութիւններու չներքաշուելուն, ամէ՛ն տեսակ հալածանքի դիմաց ինքնազսպուածութեան խոհեմ կեցուածքներու. մէկ խօսքով, նմնացորդ ծառայելու հրապարակային յանձնառութեան վերաամրագրման վեհանձնագոյն օրինակներու իրականացման փաստին:

Դաշնակցութիւնը յաջողագոյն ձեւով կ՛անցնէր հայրենիքի մէջ իրեն պարտադրուած դառն քննութենէ մը: Իսկ այդ դժուարին յաջողութեան կերտումին մէջ մեծ էր դերակատարութիւնը Ռուբէն Յովսէփեանին: Դաշնակցութեան Հայաստանի կազմակերպութեան պահուածքը Դաշնակցութեան դաւանած արժեչափերուն համահունչ էր եւ հարազատ: Թերեւս տարիներու չափով ոչ այնքան երկարատեւ Դաշնակցութեան շարքերը մուտք գործած մարդիկ դաշնակցականօրէն կը ղեկավարէին գործը եւ հայրենիքը կը փրկէին մեծագոյն փորձութենէ մը: Պատմական այս ժամանակահատուածին  նման պատուաբեր ելքով մեր բոլորին դուրս գալուն մէջ մեծ էր ու հիմնարար դերակատարութիւնը Ռուբէն Յովսէփեանին:

Այժմէական հնչեղութիւն տալու համար անձին ամփոփ ներկայացումին` կեդրոնանանք հայ-թուրք յարաբերութիւններու թեմային առնչուած քննարկումներուն` Ռուբէն Յովսէփեանի մտածումներէն հետեւեալ կէտին վրայ.- Հասկնալիօրէն սահմանի բացման հետեւանքներուն մասին է բանավէճը, քննարկումը: Ընդհանուր խորհրդածութիւններ պարզաբանելէ ետք արծարծուած գործընթացին մասին, ան ցարդ չպեղուած թեմայի փակ գիծերը կը բանար, ուղղակի հարցը կը շօշափէր, առանց դիւանագիտական ոլորապտոյտներու մէջ կորսնցնելու հետեւողը: «Մենք վաղուց արդէն բացած ենք մեր հոգու սահմանները»:

Այնքան բնորոշ է  հաստատումը ամբողջ նկարագիրին, վերլուծումին եւ մտածողութեան, որ մէկ նախադասութեամբ, դիպուկ խօսքով, շատ խորքային իմաստ պարփակող եւ երկար ատեն մտածել տուող յայտնութեամբ Ռուբէն Յովսէփեան կ՛ուրուագծէ ամբողջ իրականութիւն մը, որ այլապէս մարդիկ, ժամեր ու ժամեր տրամադրելով, պիտի չյաջողէին ձեւ ու մարմին տալ հնչուող այսօրուան ահազանգին: Այսօրուան ահազանգին, թէ միեւնոյն  քանի մը բառին մէջ կը փոխանցէ, թէ տագնապը միայն այսօրուանը չէ. վաղուց ձեւաւորուած է, կազմուած ու հանգչած մեր ենթագիտակցութեան մէջ:

Եւ իրօք ա՛յս է խնդիրը: Երբ ապազգայինի դիմաց փակ են մեր հոգիի սահմանները, երբ հայութեան, Հայաստանին սպառնացող երեւոյթները հանգիստ ու հեզասահ ընկալելու դէմ արգելքներ կանգնած են մեր հոգիներուն մէջ, սահմանին բաց կամ փակ ըլլալը կը ստանայ երկրորդական նշանակութիւն եւ որեւէ ձեւով ազդեցութիւն չ՛ունենար հայ մարդու բարոյահոգեբանական կերտուածքին վրայ: Երբ սակայն, բաց են ներաշխարհիդ սահմանները եւ այնտեղ ազգային գաղափարախօսութեամբ զինուած սահմանապահ զինուորներ չկան,  թէկուզ ցամաքային փակ սահմանով, ոտնձգուած կ՛ըլլայ արդէն ազգային անվտանգութիւնը:

Աւելի քան այժմէական է ընկ. Ռուբէնի հնչեցուցած ահազանգը: Անիկա չի վերաբերիր միայն հայ-թուրք յարաբերութիւններուն: Հայկական արժէքային ընդհանուր համակարգի անսասան պահպանման համար անփոխարինելի երաշխիք է ընդգծուած անհրաժեշտութիւնը: Պահպանել մեր հոգիի սահմանները` ազգային գաղափարախօսական սահմանապահ ուժերով, որպէսզի ապահովուի մեր ազգի ու պետութեան գոյութեան շարունակականութիւնը:

Նման այսօրուան ճգնաժամի օրերուն, հասարակութիւնները կը փնտռեն ճիշդ ուղին մատնացոյց ընողը: Վստահելի եւ հաւաստի աղբիւրը: Ան, որ զանազան հանգրուաններու յաջողած է մնալ անբասիր, մաքրակենցաղ, բայց նաեւ պահած դիրքը, սկզբունքայնութիւնը, արժէքներուն նկատմամբ հաւատարմութիւնը, կառչած` իր յանձնառութիւններուն:

Ահա ա՛յս ստորոգելիներով օժտուած մարդոց է, որ կը նային հասարակութիւնները, կը սպասեն ցուցմունքի եւ մանաւանդ անվերապահ կը վստահին անոնց:

Կը խորհիմ, որ բոլորս խորապէս համոզուած ենք, որ ժողովուրդը հայ կեանքի տարբեր ոլորտներու ղեկավարման համակարգերուն մէջ կը փնտռէ ա՛յդ տեսակը: Ռուբէն Յովսէփեանի՛ տեսակը:

* Խօսքը արտասանուած՝ Ռուբէն Յովսէփեանի 70-ամեակին առիթով ,Պէյրութ, 2009

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here