Հարցում

0
209

      Տոքթ. Արմենակ Եղիայեան

          Ամէնուրէք բառը այսպէս գրուած է Արտաշէս Տէր Խաչատուրեանին քով՝ է-ով,

իսկ Ճիզմէճեան եւ Գաբամաճեան ամենուրեք կը գրեն` ե-ով:

Ո՞ր տարբերակը նախընտրելի է:

Մ. Երամեան

*   *   *

Կախում ունի, թէ մեկնակէտդ ի՞նչ է՝  ամե՞ն, թէ ՞ ամէն:

ա) Եթէ մեր մեկնակէտը ամեն է, այլեւս ոչ մէկ երկւութեան, ոչ մէկ սխալի, ոչ մէկ շեղումի  տեղիք կը մնայ: Ամեն բան կ’ընթանայ հեշտ ու համերաշխ. այսպէս՝ ամենամենունամենէնամենով, ամենք-ամենքին-ամենքէն-ամենքով:

Այլեւ՝ ամենամեծ, ամենօրհնեալ, ամենօրեայ, ամենժամեայ, ամենուրեք …

Կը տեսնե՞ս, խոտորելու ոչ մէկ առիթ ու պատճառ կայ. բոլորին արմատը անփոփոխ ամեն մնաց, հնչիւնափոխութեան ոչ մէկ պարագայ կը ներկայանայ եւ ոչ մէկ օրէնք կը գործէ: Օրէնքի պէտք ալ չի մնար, քանի անօրէնութիւն գործել ու սայթաքիլ կարելի չէ, բացառուած է:

բ) Եթէ մեկնակէտը ամէն է, ապա կը գործեն հետեւեալ կանոնները.

  1.   Հոլովումի ատեն ամէն կը մնայ անփոփոխ. ամէնամէնունամէնէնամէնով:
  2.     Բարդութեաան պարագային՝

***ամէն կը մնայ անփոփոխ, եթէ իրմէ ետք  ա  յօդակապ չկայ. օրինակ՝ ամէնօրեայ, ամէնժամեայամէնընտիր, ամէնուրեք, ամէնօրհնեալ, ամէնընկալ եւ այսպէս շարունակ:

***ամէն կը  դառնայ ամենա, եթէ իրեն կը յաջորդէ ա  յօդակապը. ամենամեծ, ամենատենչ, ամենակեր, ամենասուրբ, ամենաընտիր եւ այլն:

3.Աշխարհաբարի մէջ այս բառը որեւէ ածանցում չունի. գրաբարէն կու գան՝ ամենեւին, ամենայն, ամենեքեան,   եւ ասոնց ուղղագրութիւնը փոփոխելի չէ անշուշտ:

*   *   *

Ներկայիս սփիւռքի մէջ «Ազդակ»-էն զատ չկայ որեւէ թերթ եւ անհատ, որ ճիշդ կը տնտեսէ  ամէն սկզբնաձեւը, որ գրեթէ բոլորին նախընտրածն է՝ միւս կողմէ: Բոլորն ալ սխալ կը կիրարկեն զայն, մասնաւորաբար  տիտղոսաւորները՝  դոկտորներ, մագիստրոսներ, հայագիտական կասկածելի ամպիոններէ կասկածելի շրջանաւարտներ եւ անոնց կասկածելի դասախօսները  եւ այլն. դուն ըսէ՝ հանուր արեւմտահայ իտելիգենցիան:

Լուծո՞ւմը…վե՛րջ տալ ամէն սկզբնաձեւին, որով ճզմած կ’ըլլանք հրէշին գլուխը, եւ կառչիլ ամեն սկզբնաձեւին, որով իսպառ կը վերնան ու կը չքանան բոլոր խոտորումներն ու շփոթները:

Վերջ կը գտնեն նաեւ այն ամուլ պայքարները, որ արեւմտահայութիւնը կը մղէ…150 տարիէ ի վեր: Արեւմտահայը պէտք է տեղ մը անդրադառնայ այլեւս, թէ կեանքի մէջ կարելի է նաեւ…խելացի ըլլալ:

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here