«Մենք Կրնանք Ներել, Երբ Արդարութիւնն Ու Ճշմարտութիւնը Հաստատուին, Սակայն Երբեք Չենք Մոռնար» Կ՛ըսէ Արամ Ա. Կաթողիկոս

0
243

Քանի մը օրեր առաջ, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Ներկայացուցիչներու տան կողմէ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման առիթով, Արամ Ա. վեհափառ հայրապետին հետ երկար հարցազրոյց մը ունեցաւ «Քրիստոնէութիւնը այսօր» թերթին Միջին Արեւելքի ներկայացուցիչը: 1952-ին հաստատուած յիշեալ թերթը, որ կը բաղկանայ տեղեկատուական զանազան միաւորներէ, Միացեալ Նահանգներու տեղեկատուական կարեւորագոյն օրկաններէն մէկն է` աւետարանական հակում ունեցող:

Հարցազրոյցի մուտքին թղթակիցը ներածական բաժինով մը ընդհանուր տեղեկութիւններ տուաւ` հայ եկեղեցւոյ անցեալին ու ներկային առնչուած: Ապա ան ուզեց իմանալ վեհափառ հայրապետին մօտեցումը Ամերիկայի Ներկայացուցիչներու տան կողմէ որդեգրուած բանաձեւին վերաբերեալ: Վեհափառ հայրապետը յայտնեց, որ հայ ժողովուրդին իրաւունքները տակաւին կը շարունակեն մնալ բռնաբարուած` 100 տարիներ ետք. հետեւաբար, մենք կը ջանանք միջազգային համայնքին ուշադրութեան յանձնել, միաժամանակ շեշտելով, թէ ցեղասպանութիւնը պատմական իրողութիւն է: Արդարեւ, ցեղասպանութիւն, ջարդ, եղեռն, աքսոր կամ այլ բնորոշումները այնքան կարեւոր չեն, էականը օրուան թուրք Օսմանեան կայսրութեան նպատակն էր. բնաջնջել հայ ժողովուրդը` իրագործելու համար իր համաթուրանական ծրագիրը: Հետեւաբար, վեհափառ հայրապետը շեշտեց, թէ մեր ժողովուրդին պահանջը արդար է միջազգային օրէնքի եւ մարդկային իրաւանց հռչակագիրին համաձայն:

Պատասխանելով այլ հարցումին, թէ ի՞նչ է դերը հայ եկեղեցւոյ Հայ դատի հետապնդման գծով, վեհափառ հայրապետը ըսաւ, որ «եկեղեցին ու յատկապէս Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութիւնը ցեղասպանութեան զոհերն էին: Երկար դարերէ ի վեր այս Ս. աթոռին կեդրոնը Սիսի մէջ էր: Իմ նախորդներէս երջանկայիշատակ Տ.Տ. Սահակ Բ. Խապայեան կաթողիկոսին պարտադրեցին ցեղասպանութեան օրերուն, որ իր միաբանութեամբ հեռանայ կաթողիկոսարանէն: Սա պատմական իրողութիւն է»: Շարունակելով իր խօսքը` Արամ Ա. կաթողիկոս ըսաւ, թէ «սփիւռքի գոյութիւնը ինքնին փաստ է ցեղասպանութեան: Սփիւռքը պարտադրուած իրականութիւն մըն է: Մենք չստեղծեցինք զայն: Ան հետեւանք է ցեղասպանութեան: Քիչ առաջ դուք այցելեցիք Սրբոց Նահատակաց յուշարձան եւ տեսաք աճիւնները մեր նահատակներուն: Ուրկէ՞ եկան անոնք. միթէ երկինքէ՞ն իջան… Մարդկային իրաւանց հարցը որեւէ եկեղեցւոյ առաքելութեան մաս կը կազմէ: Մենք այս գիտակցութեամբ կը գործենք»: Ապա, պատասխանելով հարցումի մը, Արամ Ա. կաթողիկոս անդրադարձաւ Թուրքիոյ դէմ բացուած կաթողիկոսարանի դատին` պահանջելով Սիսի պատմական կաթողիկոսարանին վերադարձը: «Մենք կտոր մը հող չէ որ կը պահանջենք, այլ կրօնական ու պատմական խորունկ նշանակութիւն ունեցող վայր մը: Եթէ Թուրքիան իրապէս կ՛ուզէ բարի կամեցողութեան նեղ պատուհան մը բանալ, ահաւասիկ կաթողիկոսարանին վերադարձը իր իրաւատիրոջ առիթ մըն է», ըսաւ վեհափառ հայրապետը: Այս ծիրին մէջ դարձեալ պատասխանելով այն հարցումին, թէ ի՞նչ է պահանջը հայ ժողովուրդին, վեհափառ հայրապետը պատասխանեց ըսելով, թէ հայ ժողովուրդին իրաւունքներուն վերադարձին առաջին գործնական քայլը կրնայ ըլլալ եկեղեցիներու, վանքերու եւ ազգապատկան կալուածներու վերադարձը:

Լրագրողը ակնարկելով Միացեալ Նահանգներու եւ Թուրքիոյ յարաբերութեանց մտահոգութիւն յայտնեց, որ Ներկայացուցիչներու տան յիշեալ որոշումը կրնայ վտանգել երկու երկիրներուն յարաբերութիւնը: Վեհափառ հայրապետը ըսաւ, թէ պետութիւնները կը գործեն աշխարհաքաղաքական շահերէ եւ մարդկային իրաւանց սկզբունքներէ մեկնած: Դժբախտաբար, պետութիւններու առաջնահերթութիւնը, ինչպէս Միացեալ Նահանգներուն, կ՛երթայ առաջինին: Հոս է խնդիրը: Եկեղեցւոյ դերը յիշեցնել է պետութիւններուն, որ պէտք չէ զոհել մարդկային իրաւունքները աշխարհաքաղաքական նեղ հաշիւներէ մեկնած:

Պատասխանելով այն հարցումին, թէ եկեղեցւոյ ներողամտութեան եւ հաշտարարի դերը ինչպէ՞ս կարելի է գործադրել հայերու եւ թուրքերու յարաբերութեանց ծիրին մէջ, վեհափառ հայրապետը ըսաւ, որ ներողամտութիւնը քրիստոնէական հաւատքին կարեւոր տարրերէն մէկն է: Սակայն, ներողամտութիւնը կը յաջորդէ խոստովանութեան: Կու գայ օրը, երբ մենք կրնանք ներել, երբ արդարութիւն կը կատարուի մեր ժողովուրդին, սակայն մեր ժողովուրդը երբեք չի մոռնար այն, ինչ որ կատարուեցաւ իր դէմ 1915-ին: Ես չեմ հաւատար աժան ներողամտութեան եւ դիւրին հաշտութեան: Նման մօտեցում սխալ ուղղութեան կ՛առաջնորդէ մեզ: Եկեղեցին պիտի գիտնայ թէ՛ ոչ ըսել եւ թէ՛ այո` արդարութեան ու ճշմարտութեան սկզբունքներէն մեկնած: Սա եկեղեցւոյ մարգարէական դերն է:

Շարունակելով իր խօսքը եւ այլ հարցումներու պատասխանելով` վեհափառ հայրապետը ըսաւ, թէ ցեղասպանութիւնը մեր ժողովուրդին մօտ Թուրքիոյ նկատմամբ թշնամանք մը յառաջացուց, որովհետեւ ցեղասպանութիւնը մեր ժողովուրդին հաւաքական յիշողութեան մէջ արմատացած է: Զայն փոխելը ժամանակ կը պահանջէ, Թուրքիոյ կողմէ առնուելիք գործնական քայլեր կը պահանջէ. օրինակ, վերջերս կարգ մը թուրք մտաւորականներ սկսան խօսիլ ու գրել Հայոց ցեղասպանութեան մասին, Թուրքիոյ նախագահը Ապրիլ 24-ին առիթով միշտ կ՛ըսէ, թէ պատերազմի ընթացքին սխալ բաներ եղած են: «Մեր սպասումն է, որ Թուրքիոյ պետութիւնը ըսէ, թէ հայ ժողովուրդին դէմ կազմակերպուած եւ գործադրուած ցեղասպանութիւն մըն է եղածը: Սպասելի է, որ Թուրքիոյ նոր սերունդը տեղեկատուութեան ներկայ դարուն ուսումնասիրէ իր պատմութիւնը` տեսնելու համար ճշմարտութիւնը», եզրափակեց վեհափառ հայրապետը:

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here