«Զարմանազան»-ի ամբողջ գաղափարը հայկական «գիւղ» մը ստեղծելն է

0
295

ՖՐԱՆՍԱ – Վալ տ՚Ապոնտանս

Հարցազրոյց՝
Կիւլպէնկեան հիմնարկութեան ներկայացուցիչներու՝
Ռազմիկ Փանոսեանի եւ Անի Կարմիրեանի հետ

Իսկական մարտահրաւէր է աշխարհի արեւմտեան ափին ստեղծել ամբողջովին արեւմտահայերէնի մէջ ներսուզուած ապրող վայր մը, կրթական «գիւղ» մը, ինչպէս որ կը բնորոշէ Ռազմիկ Փանոսեան, ուր մասնակիցները հայերէնով միասնաբար կը ստեղծագործեն, կը յայտնաբերեն, կը սորվին ու կը զուարճանան։ Այս ձեւով լեզուն կը հանդիսանայ բնական միջոց մը հաղորդակցութեան եւ ստեղծագործութեան։
2019-ին ալ,– ինչպէս նախորդ տարիները,– Սփիւռքի մէջ արեւմտահայերէնի գործող եւ ապագայ ուսուցիչները Ֆրանսայի արեւմտեան սահմանին, Լեման լիճը եզերող Վալ տ՚Ապոնտանս համայնքին մէջ մասնակցեցան նորագոյն մանկավարժական մօտեցումներու եւ միջոցներու ձեռքբերումի արհեստագիտական վարժընթացին եւ զուգահեռաբար ընտելացան պատանեկան ճամբարներու աշխատանոցներուն։
Արդէն երրորդ տարին է, որ Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկութեան (ԳԿՀ) հայկական բաժինը կը կազմակերպէ «Զարմանազան» ամառնային ուսումնական աշխատանոցները Փարիզի համալսարանի Արեւելեան լեզուներու եւ քաղաքակրթութիւններու հիմնարկին՝ ԻՆԱԼՔՕ-ի հետ գործակցաբար, որոնք իսկական ուսումնական խոհանոցներ են։ «Զարմանազան» ծրագիրը բազմաբնոյթ է, բաղկացած հիմնական երեք բաժիններէ, որոնք իրարու մէջ ընդելուզուած են։ Երրորդ տարին բոլորած ըլլալով՝ որո՞նք են այս ծրագիրը մտայղացողներուն տպաւորութիւնները, եզրակացութիւնները։
«Նոր Յառաջ»-ի հարցումներուն պատասխանեցին Ռազմիկ Փանոսեան՝ (ԳԿՀ) Հայկական բաժինի տնօրէն եւ Անի Կարմիրեան՝ «Զարմանազան» ծրագրի պատասխանատու։ Իրարու յաջորդող երկու հարցազրոյցներ, առաջինը՝ ընդհանրական ծրագրային կազմակերպչական հարցերու նուիրուած։ Երկրորդը՝ զուտ ուուսուցիչներու վերապատրաստման ծրագրին, Անի Կարմիրեանի հետ։
* * *
Ա. բաժին
«Նոր Յառաջ» – Եթէ մէկը ուզէ «Զարմանազան» ծրագրին մասին ամբողջական պատկերացում մը ունենալ, ինչպէս կը բնորոշէք զայն։ Ան բոլորեց իր երրորդ տարին։ Արդեօք գոհացուցի՞չ են արդիւնքները։ Ո՞րքանով իրագործուած են ձեր ծրագրած նախագիծերը։
Ռազմիկ Փանոսեան – Անցնող երեք տարիներու ընթացքին բաւական մեծ փորձառութիւն ձեռք ձգեցինք։ Պէտք է ըսել որ «Զարմանազան»-ի վերջին ճամբարը ամենէն յաջողն էր՝ թէ՛ ընդհանուր մթնոլորտի եւ թէ՛ գործադրուած ծրագրին առումով։ Մեր տեսլականն է՝ «Զարմանազան»-ը համա-սփիւռքեան շարժումի վերածել։
Այս առնչութեամբ կը փափաքինք 2021-ին «Զարմանազան»-ի ճամբար մըն ալ կազմակերպել Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ։ Այս պարագան պիտի ներկայացնէ իւրայատուկ մարտահրաւէրներ, նկատի ունենալով որ այնտեղ ճնշիչ լեզուն անգլերէնն է։ Մենք պէտք է կարենանք հայերէնով միջավայր մը ստեղծել։
Այս ճամբարներուն ամենէն կարեւոր մարտահրաւէրը մարդուժ պատրաստելն է։ Եթէ հեռուն նայելու ըլլանք, պիտի ուզենք որ օրինակ տասը տարի ետք ալ «Զարմանազան»-ը մնայ եւ ունենայ իր ուղեկիցները, իր ծրագրողները։ Այլ խօսքով էականը շարունակականութիւնը ապահովելն է։
Անցեալ երեք տարիներու ընթացքին մօտաւորապէս 200 պատանիներ ու երիտասարդներ, 10-էն 24 տարեկան, յաճախեցին «Զարմանազան»-ի ճամբարը։ Առաւել՝ 45 ուսուցիչներ մասնակցեցան վերապատրաստման դասընթացքներուն։ Այսպէսով կորիզ մը ստեղծած եղանք, որուն հիման վրայ կարելի պիտի ըլլայ աւելի ընդլայնել մեր գործունէութիւնը։
Աւելցնեմ որ «Զարմանազան»-ի ամենէն գրաւիչ կէտերէն մէկը այն է որ արեւմտահայերէնի հանդէպ խանդավառութիւն մը կը ստեղծէ մասնակցող պատանիներուն եւ երիտասարդներուն մէջ, խանդավառութիւն մը որ կը շարունակուի տարւոյն ընթացքին, ըստ շատ մը ծնողներու։ Կարգ մը պատանիներ եւ երիտասարդներ իրենց ծնողներէն կը խնդրեն, որ իրենց հետ հայերէն խօսին։ Ուրիշներ կը հանդիպին քանի մը ժամ կամ քանի մը օր կը հաւաքուին, «զարմանազանեան» միջավայր մը ստեղծելու համար։ Կը նշանակէ որ ճամբարը որոշ ազդեցութիւն մը ձգած է իրենց վրայ։ Երեւակայեցէ՛ք պատանի մը ծնողքին հարցնէ՝ «ինչո՞ւ հայերէն չես խօսիր հետս»։ Լեզուն պիտի ապրի ու զարգանայ եթէ յաջորդ սերունդը զայն սիրէ ու հայերէնով ուզէ ապրիլ եւ ստեղծել Սփիւռքի մէջ։ Ա՛յս է «Զարմանազան»-ի հիմնական ներդրումը արեւմտահայերէնի աշխարհին մէջ։ Երբեք պիտի չզարմանամ եթէ ապագայի «գրոց-բրոց» հայախօս սերունդին մէկ մասը Սփիւռքի մէջ «Զարմանազան»-էն անցած ըլլայ։

«ՆՅ» – Հիւսիսային Ամերիկայէն արդէն երիտասարդներ ու պատանիներ կը մասնակցին «Զարմանազան»-ի աշխատանոցներուն։ Բացի լեզուի խնդրէն, ո՞րն է հոն ճամբար կազմակերպելու նպատակը, քաշողութիւնը։
Ռ.Փ. – Իրականութիւնը այն է, որ Հիւսիսային Ամերիկան Սփիւռքի կեդրոնը դառնալու ընթացքին մէջ է։ Այս առումով անշուշտ չեմ ուզեր նուաստացնել Միջին Արեւելքի կամ Եւրոպայի կարեւորութիւնը, բայց հոն ունինք քանակը, կայ նաեւ որոշ չափով որակ եւ հետաքրքրութիւն։ Կիւլպէնկեանի նման որեւէ համասփիւռքեան կազմակերպութիւն չի կրնար ուրանալ այս իրականութիւնը։ Եթէ Սփիւռքը պիտի գոյատեւէ, արտադրէ եւ պահէ իր մշակութային իւրայատկութիւնը, ուրեմն հայախօս Հիւսիսային Ամերիկան շատ աւելի ծաւալուն ձեւով պէտք է ներգրաւուի տարուող աշխատանքներուն մէջ։

«ՆՅ» – Հետաքրքրականը այն է, որ վերջին երկու տարիներուն «Զարմանազան»-ի ճամբարին մէջ «յայտնաբերեցինք» Հարաւային Ամերիկա մը։
Ռ.Փ. – Այդ երեւոյթը «Զարմանազան»-ի ճամբարին հետ ուղղակի կապ չունի, այն իմաստով որ նախապէս Հարաւային Ամերիկա երթալու որոշում կայացուեցաւ եւ յետոյ է, որ այնտեղէն ուսուցիչներ եւ երիտասարդ մասնակիցներ ներգրաւուեցան «Զարմանազան»-ի մէջ։ Ըսեմ, որ Հարաւային Ամերիկայի հետ մեր ունեցած նախկին կապը վերահաստատուեցաւ։

Անի Կարմիրեան – Այս ուղղութեամբ աւելցնեմ, թէ անցեալ տարի Արժանթինէն արդէն իսկ 7 հոգի մասնակցած էին։ Իսկ այս տարի 20 հոգի մասնակցեցան «Զարմանազան»-ի աշխատանքներուն։ Անոնք բոլորն ալ՝ թէ՛ ուսուցիչներ եւ թէ պատանիներ, շատ խանդավառ էին եւ հաստատեցին, որ իրենց ներկայութիւնը կարեւոր է եւ իրենց սերտածը անմիջապէս գործադրելի։

«ՆՅ» – Թերեւս Կիւլպէնկեան հիմնարկութիւնը նախապէս կապեր հաստատած էր Հարաւային Ամերիկայի հայ համայնքին հետ, սակայն «յայտնութիւն» էր, դրական անակնկալ էր, որովհետեւ Եւրոպայէն դիտած՝ Սփիւռքի տեսադաշտին վրայ, Հարաւային Ամերիկան կորսուած անկիւն մըն է, ձեւով մը այլասերած, հայկական դիմագիծը կորսնցուցած համայնքի մը պատկերը կը թողուր։ Բայց ճիշդ հակառակին ականատեսը եղանք եւ անդրադարձանք, թէ Արժանթինահայութիւնը կազմակերպուած համայնք մըն է, ունի դպրոցական ցանց, տեղացի երիտասարդ ուսուցիչներ, որոնք մեծ սէր, գուրգուրանք ու գիտակցութիւն ունին հայերէնի ուսուցման անհրաժեշտութեան հանդէպ։
Ռ.Փ. – Նիւթը շատ ընդարձակ ըլլալով՝ կ՚ուզեմ հոս ընդգծել Հարաւային Ամերիկայի հայ գաղութին իւրայատուկ բնոյթը։ Պէտք է ըսել, որ այնտեղի Հայերուն՝ մեր հորիզոնէն դուրս կամ «լքուած» ըլլալը պատճառ եղած է, որ անոնք իրենք իրենց ուժերուն վստահին եւ պահպանեն իրենց ինքնութիւնը, տեղւոյն հայկական հաստատութիւնները եւ կարելիութեան սահմաններուն մէջ նաեւ՝ հայերէն լեզուն։ Արժանթինի մեր բարեկամներէն՝ Խաչիկ Տէր Ղուկասեան կ՚ըսէ՝ «մենք ծայրամասին ծայրամասն ենք»…, եթէ Սփիւռքը ծայրամաս համարենք։ Ես անձամբ Արժանթին այցելեցի՝ Կիւլպէնկեանի կրթական եւ լեզուական ծրագրերու իրագործման կարելիութիւնները ուսումնասիրելու նպատակով։ Այնուհետեւ Անի Կարմիրեանը («ՆՅ» – Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան արեւմտահայերէնի տարածման աշխատանքներու պատասխանատուն) հոն մեկնեցաւ եւ շուրջ մէկ ամիս ուսուցիչներուն եւ տնօրէններուն հետ աշխատեցաւ։ Արժանթինի համայնքին իւրայատուկ ըլլալը կարելի է բացատրել անոր՝ ինքնութիւնը պահպանած չորրորդ սերունդ ըլլալովը։ Բայց ի տարբերութիւն այլ գաղութներու, Արժանթինահայերը երեւակայութեան մէջ չէին ապրեր։ Անոնք անդրադարձան որ մանկավարժական եւ հայերէն դասաւանդելու լուրջ հարցեր ունին եւ սիրով ընդառաջեցին գործակցութեան մեր հրաւէրին, որ շուտով վերածուեցաւ գործնական քայլերու։ Անոնք գեղեցիկ օրինակ կրնան հանդիսանալ այն գաղութներուն, որոնք Կիւլպէնկեանէն միմիայն նիւթական աջակցութիւն կ՚ակնկալեն, առանց որեւէ փոփոխութիւն մտցնելու իրենց կրթական համակարգէն ներս, կամ նոյնիսկ ընդունելու որ լուրջ մարտահրաւէրներու առջեւ կը գտնուին իրենց մանկավարժական մօտեցումներուն մէջ։

«ՆՅ» – Իրենց մանկավարժական հարցերուն գիտակից եւ գործակցելու տրամադիր այլ գաղութներ ալ կա՞ն։
Ռ.Փ. – Գաղութներու մասին խօսելու տեղ, խօսինք դպրոցներու մասին։ Յունաստանի եւ Պոլսոյ կարգ մը դպրոցներու հետ նման յարաբերութիւններ ունինք։ Լիբանանի հետ կապուած նոր ռազմավարութիւն մը մշակած ենք, որ պիտի ներկայացնենք գաղութին։

Ա.Կ. – Աւելցնեմ, թէ Արժանթինի պարագային յուզիչ երեւոյթը այն էր, որ բոլոր դպրոցները, տնօրէնները եւ համայնքի ղեկավարութիւնը քով-քովի եկան, շուրջ 128 հոգի, եւ բոլորը միասին մասնակցեցան Կիւլպէնկեանի կողմէ առաջարկուած դասընթացքներուն։ Այսինքն ձեռնարկը համագաղութային համախմբումի վերածուեցաւ։ Անոնք Կիւլպէնկեանի հետ միասնաբար կրթական ծրագրերը զարգացնելու ուղղութեամբ քալեցին։

«ՆՅ» – Արժանթինի պարագային գաղութը կրցած է երիտասարդ ուսուցիչներ պատրաստել, ի տարբերութիւն որոշ գաղութներու, ուր վերանորոգուելու դժուարութիւն գոյութիւն ունի։ Ինչպէ՞ս կը բացատրէք այս երեւոյթը։
Ռ.Փ. – Եթէ համասփիւռքեան տեսանկիւնէն վերլուծելու ըլլանք՝ պէտք է ըսեմ, որ գաղութներ կան, ուր մանկավարժութիւնը շատ յառաջացած է եւ կը համապատասխանէ պետութեան չափանիշերուն։ Օրինակ Արժանթինի պարագային պետութիւնը կը ստիպէ, որ ուսուցիչը հետեւի պետական մանկավարժական ծրագրերու։ Բայց այնտեղ լեզուն տկարացած է, որովհետեւ Միջին Արեւելքէն եկող ներուժը չեն ունեցած։
Գաղութներ ալ ունինք, որոնք հակառակ պատկերը կը պարզեն՝ լեզուն պահած են, բայց մանկավարժութեան մակարդակը նուազ առիթ ունեցած է զարգանալու, որ ըստ իս՝ աւելի վտանգաւոր է, որովհետեւ կարեւորը մանկավարժական ճիշդ մեթոտներով ուսուցանե՛լն է՝ եթէ երկարատեւ տեսանկիւնէ դիտենք լեզուին գոյատեւման եւ զայն երիտասարդ սերունդներուն փոխանցելու գրաւականը։

«ՆՅ» – «Զարմանազան»-ը երրորդ տարին ըլլալով կը կազմակերպուի Ֆրանսայի մէջ։ Կազմակերպչական կառոյցին մէջ Ֆրանսայէն երկու կարեւոր հաստատութիւններ ներգրաւուած են, որոնց հետ միասնաբար «Զարմանազան» ծրագիրը կ՚իրագործուի՝ Ֆրանսական համալսարանի Արեւելեան լեզուներու եւ քաղաքակրթութիւններու հիմնարկը՝ ԻՆԱԼՔՕ-ն եւ Լիոնէն «Հազար ու մէկ աշխարհ ընկերակցութիւն»-ը, որ պատասխանատու է ճամբարի կազմակերպչական ու առտնին մատակարարման գործերուն։ Ուղեկիցներու խմբակին մէջ ալ ֆրանսահայ երիտասարդներու քանակը մեծ է։ Բայց պատանիներուն մասնակցութիւնը յարաբերաբար աւելի քիչ է։ Զգալի է նաեւ ֆրանսահայ դպրոցներէն ուսուցիչներու սահմանափակ ներկայութիւնը։ Ինչպէ՞ս կը մեկնաբանէք այս երեւոյթը։
Ռ.Փ. – Այս հարցումը պատմական պատասխան մը ունի։ Ֆրանսայի մէջ «Մկնիկ» աշխատանոցի ծրագրերը «Զարմանազան»-ի կորիզը հանդիսացան։ Պէտք չէ մոռնալ որ մկնիկցիները ֆրանսահայ են։ Նաեւ մենք կ՚ուզենք «Զարմանազան»-ի միջոցով մեր գաղութներուն հետ առնչութիւնը աւելի զօրացնել, որպէսզի ընտանիքները հանգիստ մտքով իրենց զաւակները հոն ղրկեն։
Պէտք է ըսել, որ «Զարմանազան»-ի ամբողջ գաղափարը հայկական «գիւղ» մը ստեղծելն է, ուր ամէն ինչ հայերէնով է եւ գաղութային որոշ տրամաբանութենէ մը դուրս կը գտնուի։ Այսինքն «Զարմանազան»-ին մասնակցիլը քաղաքական արարք մը չէ, գաղափարախօսական արարք մը չէ, այլ՝ լեզուն սորվելու, զայն իւրացնելու եւ այդ լեզուով աշխարհը տեսնելու միջոց մըն է։ Հետեւաբար մենք գիտակցաբար կ՚ուզենք գաղութին բացուիլ, բայց միաժամանակ պէտք է ուշադիր ըլլանք որ ներգաղութային խնդրայարոյց հարցերը մուտք չգործեն «Զարմանազան»։ Նաեւ յաջողութեան բանալիներէն մէկը այն է, որ կարելի եղած չափով հաւասարակշռութիւն մը պահուի տարբեր գաղութներէ մասնակցողներուն միջեւ։

Բ. բաժին

Հայերէնը պէտք է բնականօրէն հասարակ յայտարար լեզու դառնայ
եւ թափանցէ բոլոր միտքերէն ներս իբրեւ մտածելու
եւ ստեղծելու տիրական լեզու

«Նոր Յառաջ» – Կը խնդրէի ընդհանուր գիծերու մէջ անդրադառնայիք «Զարմանազան»-ի ընթացքին գործադրուող ուսուցիչներու վերապատրաստման ծրագրին եւ հետապնդուած նպատակին։
Անի Կարմիրեան – «Զարմանազան»-ը կը ներգրաւէ երախաներ, պատանիներ, երիտասարդներ եւ անոնց ուղեկիցները, ինչպէս նաեւ ուսուցիչներ եւ ուսանողներ։ Այս ճամբարը բոլորին համար իրարու հետ շաղուելու առիթ մը կ՚ընձեռէ։ Դպրոցներուն մէջ ուսուցման ձեւերը եւ պայմանները յաճախ չեն թոյլատրեր որ վերապատրաստման ծրագրի մը հետեւող ուսուցիչներ իրենց ստացած տեսական պաշարը գործնական գետնի վրայ կանոնաւոր ձեւով փորձարկեն։ Իբրեւ հետեւանք, իրենց ջանքերուն մէջ մինակ կը մնան եւ ժամանակով կը համակերպին կացութեան։ «Զարմանազան»-ը կը միտի հրամցնելու այն վայրը, ուր օրուան ընթացքին կարելի է տեսականը սերտել եւ միեւնոյն ժամանակ զայն գործնականի մէջ կիրառուած տեսնել։

«ՆՅ» – Ուսուցիչներու համար գործնական բաժինը ձեւով մը արտադասարանային եւ արտադպրոցական տարաբնոյթ աշխատանոցներու գործարկումն է, նաեւ առանձնաշնորհեալ միջավայր մը, ուր հայախօսութիւնը կը տիրապետէ։ Դպրոցներու պարագային կացութիւնը նոյնը չէ։ Դպրոցները ունին իրենց ուրոյն կրթական, կազմակերպչական ու վարչական կաղապարները։ Կայ տնօրէնութիւն, հոգաբարձու մարմին, պետական կրթական ծրագիր, աշակերտներու այլազանութիւն, որոնք ունին գործելաոճ, որ կը սահմանէ կրթական շրջափակը։ Ինչպէ՞ս ուսուցիչները բարեփոխեն միջավայրը։ Ինչպէ՞ս կիրարկեն, փորձարկեն իրենց սորված նորարարական նիւթերը, մեթոտները…։
Ա.Կ. – Դուք շատ տեղին մատնանշեցիք արտադասարանային աշխատանոցներու պարագան։ Եթէ կ՚ուզենք որ հայերէնը դպրոցներու մէջ դասարանի պատերէն դուրս ալ շնչէ, եւ բնականօրէն գործածուի իբրեւ միջոց ընկերային, գիտական, գրական, մշակութային եւ այլ նիւթերու մասին արտայայտուելու համար, պէտք է ձերբազատինք զայն բանտարկող եւ խեղդող կաղապարուած պայմաններէն, հայերէնը իբրեւ «դաս» չտեսնենք, տարիքային բաժանումներէն եւ դասարանային պատերէն խուսափինք որքան որ կարելի է։ Միջտարիքային եւ բազմանիւթային ծրագրեր ստեղծենք։ Ճամբարին պատանեկան աշխատանոցներուն մաս կազմելով ուսուցիչները կը տեսնեն թէ լեզուն ինչպէ՛ս կը բանի եւ կը գործածուի այդպիսի մթնոլորտ մը ստեղծելու համար։ Օրինակ՝ ուսուցիչը պէտք է թոյլատրէ որ լեզուն գործածութեան մէջ յառաջընթաց ապրի եւ զարգանայ։ Ուսուցիչներուն հետ հանդիպումներու ընթացքին միասնաբար այս նիւթերուն շուրջ կը մտածենք, իրենց նկատողութիւնները կ՚ընդգրկենք եւ մեր ապրած փորձառութիւնները կը մեկնաբանենք։ Իրենց կը մնայ նմանօրինակ մօտեցումներով իրենց դասարաններուն եւ դպրոցներուն մէջ լեզուին դերը վերանայիլ։ Աւելցնեմ, որ ծրագրի աւարտէն ետք փափաքող ուսուցիչներուն հետ կապի մէջ կը մնանք եւ կան դպրոցներ որոնց տնօրէնութեան եւ ուսուցչակազմին հետ միասին կանոնաւոր կ՚աշխատակցինք։
«ՆՅ» – Այս ծրագիրը խորքին մէջ շատ աւելի ընդլայնուած քննարկումի պահանջը կը դնէ, այն առումով որ այս աշխատանքին մէջ դպրոցներու տնօրէնութեան եւ հոգաբարձութեան ներգրաւումը եւս էական կը դառնայ, որովհետեւ ուսուցիչներու իրաւասութեան սահմաններէն դուրս կ՚ելլեն կրթական ծրագիրը վերանայելու եւ հայերէն լեզուի աշխատանոցի կազմակերպման հարցերը։ Տնօրէնները եւ կրթական պատասխանատուները ի՞նչ չափով ներգրաւուած են այս ծրագրին մէջ։
Ա.Կ. – Տնօրէնութիւնը անհրաժեշտ դեր մը ունի դպրոցներէն ներս կրթական ծրագրի փոփոխութեան հարցին մէջ, անշուշտ, մանաւանդ երբ քաջալերուած է հոգաբարձութեան կողմէ։ Ա՛յն դպրոցները որոնց ուսուցիչները տնօրէնութեան փափաքով մասնակցած են «Զարմանազան»-ի վերապատրաստման ծրագրին, շատ յաճախ պատրաստ են խմբային ձեւով վերանայելու անցեալին կիրարկուած ծրագրերը, փոփոխութիւններ բերելու եւ տեսանելի արդիւնքներ ձեռք ձգելու։ Պատահական չէ օրինակ Արժանթինէն այսքան մեծ թիւով ուսուցիչներու մասնակցութիւնը, իսկ այնտեղ գոյացած դրական շարժումը կը պարտինք Պուէնոս Այրէսի եօթը դպրոցներու եւ Գորտոպայի մէջ ամէնօրեայ վարժարանի տնօրէնութեան այս ուղղութեամբ միասնաբար տարած ջանքերուն։ Հոն ուսուցիչները եւ տնօրէնութիւնները համադպրոցական գետնի վրայ ձեռք-ձեռքի կ՚աշխատին նեցուկ ունենալով Արժանթինի Հանրապետութեան Հայկական հաստատութիւններու ընկերակցութիւնը։ Կարելի է ըսել թէ այնտեղ կրթական աշխուժ շարժում մը սկսած է։ Մասամբ նոյնը կարելի է ըսել Յունաստանի պարագային։

«ՆՅ» – Այսինքն կարգ մը համայնքներ, այս պարագային Արժանթինը եւ Յունաստանը, հայերէնի ուսուցման դպրոցական համակարգը վերափոխելու ընթացքի մէջ կը գտնուին։ Ըսել է թէ «Զարմանազան»-ի վառած կայծը բոցավառելու հնարաւորութիւն ունի։ Արդեօք ուրիշ համայնքներ ալ կա՞ն որոնք պատրաստ են նորարարական փորձարկումներ կատարելու։
Ա.Կ. – Այդ հարցը կապուած է համայնքէն ներս գործող պատասխանատուներու եւ ուսուցիչներու պատրաստակամութենէն։ Այսինքն մէյ մը որ պատուհանը բանաս այլեւս պէտք է փոփոխութեան պատրաստ ըլլաս, միշտ դէպի լաւը ձգտելու նպատակով։ Այդ շարժումը ստեղծելու քայլը ոչ թէ դուրսէն, այլ՝ ներսէն պէտք է գայ, նկատի ունենալով որ ամէն դպրոց իր պայմաններուն եւ կարելիութիւններուն համաձայն կ՚աշխատի եւ կրնայ մարդուժի սահմանափակումներ ունենալ։ Մենք ալ ըստ այնմ կ՚աշխատակցինք անոնց հետ, քանի որ ամէն տեղ նոյն պատկերը չի ներկայանար։ Ընդհանուր առմամբ հայ գաղութներու դպրոցական ցանցերը մեր ուշադրութեան կեդրոնը կը գտնուին։

«ՆՅ» – Վերադառնալով ուսուցիչներու վերապատրաստման ծրագրի միջուկին, ծրագրի տեսական բաժինը ի՞նչ նիւթեր կ՚ընդգրկէ։
Ա.Կ. – Նախ ըսեմ, որ «Զարմանազան»-ի այս ծրագիրը տեսականը եւ գործնականը միացնելու միտող կամուրջ մը կը հանդիսանայ։ Առաջին օրէն ԻՆԱԼՔՕ-ի հայագիտական բաժնի վարիչ Անահիտ Տօնապետեան մեզի հետ աշխատակցեցաւ այս ծրագրին շուրջ ու ստեղծեց համապատասխան վկայական մը («Արեւմտահայերէնի ուսուցում Սփիւռքի մէջ»)։ Վկայականը կը ստանան ա՛յն ուսանողները, որոնք «Զարմանազան»-ի մէջ գործադրուող կրթական ծրագրին կը հետեւին եւ յետոյ՝ տարուան ընթացքին կ՚ամբողջացնեն զայն դպրոցներէն ներս կատարած իրենց աշխատանքով։ Ամռան ծրագիրը կը պարփակէ լեզուաբանութեան, Սփիւռքի մէջ երկլեզւութեան, ընթերցելու եւ այս-օրուան հասկացողութեամբ գրելու, կարդալու ոլորտները։ Ուսուցիչները ամէն օր առիթը ունին ճամբարի աշխատանոցներուն հետեւելու եւ իրենց դիտարկումները գրի առնելու։ Դասընթացքի բովանդակութեան մասին մանրամասն տեղեկութիւններ կարելի է քաղել zarmanazan.com կայքէջէն։

«ՆՅ» – Խորքին մէջ ուսուցիչներէն կը պահանջուի նաեւ ստեղծագործական եւ հետազօտական աշխատանք։ Արդեօք անոնք պատրա՞ստ են եւ իրենց ձեռքին տակ ունի՞ն բոլոր զէնքերը, մանկավարժական միջոցները այդ ուղղութեամբ աշխատելու համար, ինչպէս՝ գրադարան, գրական ժառանգութիւն, խաղեր, մանկավարժական պիտոյքներ…։
Ա.Կ. – Գիտէք, այդ մէկ ամսուան ընթացքին՝ թէ՛ համացանցի միջոցաւ, թէ՛ ալ տպագրուած ձեւով իրենց կը տրուին համապատասխան նիւթերը։ Ըսեմ, թէ աշխատանքը թերեւս կարելի չէ բառին բուն իմաստով հետազօտութիւն անուանել, որովհետեւ միասնաբար տեղւոյն վրայ լսելով, մեկնաբանելով եւ առօրեային մէջ տեսնելով է որ նիւթը մարսելի կը դառնայ։ Ծրագրին մէջ գործնական բաժինը կարեւոր է, այսինքն ուսուցիչները վերադարձին պէտք է կարենան աշխատանոց մը վարել եւ աշակերտներուն փոխանցել իրենց իւրացուցածը, անշուշտ տեղական պայմաններուն համապատասխան եւ քայլ առ քայլ յառաջանալով։

«ԶԱՐՄԱՆԱԶԱՆ»-Ը ՎԱՅՐ ՄԸՆ Է, ՈՒՐԿԷ
ՄԵԾ ՈՒ ՊԶՏԻԿ ԲՈԼՈՐ ՄԱՍՆԱԿԻՑՆԵՐԸ ՀԱՐՍՏԱՑԱԾ ԿԸ ՄԵԿՆԻՆ

«ՆՅ» – Վերապատրաստման ծրագրին մէջ երիտասարդ ուժերու ներգրաւումը քաջալերող երեւոյթ մըն է։ Բայց ուսուցիչը նաեւ պէտք է քաջածանօթ ըլլայ հայագիտական նիւթերուն՝ գրականութեան, պատմութեան, նաեւ բաղդատութեան համար իր ձեռքին տակ ունենայ հին մանկավարժներու տեսական մօտեցումները։ Արդեօք այսօրուան ուսուցիչը հայագիտական գետնի վրայ բաւարար պաշար ունի՞ եւ ո՞րքանով այս նոր մեթոտները կը յղուին այդ պաշարին եւ ո՞րքանով կարելի է զանոնք այժմէականացնել, թարմացնել կամ նորարար աչքով կարդալ, ընթերցել՝ փոխանցելու համար։
Ա.Կ. – Կ՚ենթադրեմ, թէ ամէն ինչ կարելի չէ մէկ անգամէն հարթել, լուծել։ «Զարմանազան»-ի աշխատանոցներուն մէջ ուսուցիչները անգամ մը եւս կ՚անդրադառնան որ լեզուի դասաւանդումը շատ աւելի ծաւալուն է, եւ կարելի չէ միայն ուղղագրութեամբ, քերականութեամբ, պատմութեամբ, կրօնքով եւ այլ դասանիւթերով սահմանափակել։ Անոնք կը գիտակցին թէ այսօր կարելի է հայերէնը ոչ միայն իբրեւ «դաս» սորվիլ, այլ դաս ըլլալէ անդին՝ հաճոյքով իւրացնել, սեփականացնել, գործածել եւ ապրիլ։ Տպաւորիչ է իրենց համար (եւ նոյնպէս բոլորիս համար) տեսնել թէ պատանիներուն լեզուն մէկ ամսուան ընթացքին ինչպէս կը բացուի, ինչպէս օրէ-օր ինքնավստահութիւն կը շահին, իրարմէ ուժ կ՚առնեն եւ ընկերային մղումով լեզուին մաս կազմելու ցանկութիւնը զգալի ձեւով կ՚աճի իրենց մէջ։
Ամէն պարագայի, «Զարմանազան»-ը վայր մըն է, ուրկէ մեծ ու պզտիկ բոլոր մասնակիցները հարստացած կը մեկնին։
Ըսեմ նաեւ որ «Զարմանազան»-ԻՆԱԼՔՕ-ի ծրագրին մասնակցող կարգ մը ուսուցիչներ վկայականը առնելէ յետոյ հայագիտութեան մարզին մէջ մասնագիտանալու նպատակով համալսարանական դասընթացքներու կ՚արձանագրուին։

«ՆՅ» – Ընդհանրապէս հայկական դպրոցներու մէջ մէկ ուսուցիչ կը զբաղի քանի մը դասարաններու աշակերտներով եւ այսպէս ըսած՝ ան մեկուսացած վիճակ մը կ՚ապրի։ Իսկ երկլեզւութեան պարագային երկու լեզուները իրարմէ անջատուած են, դասանիւթերը իրարու առնչուած չեն։ Ձեր ըսածներէն հետեւցնելով՝ «Զարմանազան»-ի ծրագիրը ձեւով մը մեկուսացումէ կը ձերբազատէ ուսուցիչները։ Հետաքրքրական է գիտնալ, թէ տարբեր դպրոցներու ուսուցիչներու միջեւ հաղորդակցութեան ցանց մը ստեղծելու կարելիութիւնը կա՞յ, թէ՞ ո՛չ։ Եւ երկրորդ՝ որքանով դպրոցէն ներս հայերէնի ուսուցիչները, ֆրանսերէնի ուսուցիչներու հետ գործակցութեան նոր հող մը կրնան ստեղծել նորարարական մօտեցումով։
Ա.Կ. – Ուսուցիչները ինքնաբերաբար կը սկսին իրարու հետ հաղորդակցելու։ Դպրոցները իրարմէ զատող «գաղտնի» դռները կը բացուին եւ հետզհետէ կապեր կը հաստատուին կրթական զանազան հաստատութիւններու միջեւ։ Կրկին Արժանթինի օրինակը պիտի բերեմ, ուր ճիշդ այդպէս պատահեցաւ։ Հոն դպրոցներու պատասխանատուները, հակառակ իւրաքանչիւրի առանձնայատկութեան, կրցան քով-քովի գալ եւ միասին աշխատիլ ու կարծիքներ փոխանակել։ Կ՚արժէ խորհրդակցինք, տեսնելու համար թէ ինչպէ՞ս կարելի է այդ օրինակով «վարակել» հայկական դպրոցները՝ տարբեր գաղութներու մէջ։ Սփիւռքեան մանկավարժական զանազան փորձառութիւնները կանոնաւոր ձեւով իրարու փոխանցելու կարելիութիւններ պէտք է ստեղծել եւ միջսփիւռքեան մանկավարժական կապերը հարստացնել։

«ՆՅ» – Ինչ կը վերաբերի երկլեզւութեան բնագաւառին, ապա երկու լեզուներու միջեւ հաղորդակցութեան կապեր ու կամուրջներ վերահաստատելու կամ թարգմանական գրականութիւն ստեղծելու առնչուող նիւթերը եւ երկլեզւութեան սահմաններու մէջ ծրագիր մշակելու խնդիրները ինչպէ՞ս կ՚արծարծուին «Զարմանազան»-ի մէջ։
Ա.Կ. – «Զարմանազան»-ը իրականութեան մէջ 24 աշխատանքային օր ունի, որոնց ընթացքին մասնակցողները նախ պէտք է վայրին վարժուին, իրենց տեղը գտնեն եւ շնորհիւ հրամցուած ծրագրերուն եւ առանց ստիպողականութեան՝ հայերէնը դառնայ իրենց հաղորդակցութեան հարազատ եւ հաճելի լեզուն։ Գիտէք, իւրաքանչիւր մասնակցող իր բնակավայրի տիրապետող լեզուն շալկած հետը կը բերէ, որուն վրայ կ՚աւելնայ անգլերէնը որ ձեւով մը համաշխարհային կամուրջ լեզուի դերը կը կատարէ։ Ուղեկիցները պէտք է կարենան հարազատ մթնոլորտ մը ստեղծել, ուր հայերէնը բնականօրէն հասարակ յայտարար լեզու դառնայ եւ թափանցէ բոլոր միտքերէն ներս իբրեւ մտածելու եւ ստեղծելու տիրական լեզու։ Այդ է որ ինքնին վարակիչ շարժման ուժ մը կը փոխանցէ բոլոր անոնց՝ որոնք միասնաբար ապրած են «զարմանազանեան» փորձառութիւնը։
Հարցազրոյցները վարեց՝
Ժիրայր Չոլաքեան ■ ՆՈՐ ՅԱՌԱՋ

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here