Յովհաննէս Թումանեանի Մի Բանաստեղծութեան Շուրջ

0
356

ԿԱՏԻԱ ՔՈՒՇԵՐԵԱՆ

Յովհ. Թումանեանի «Հայրենիքիս հետ» հանրայայտ բանաստեղծութիւնն ինքնին գեղեցիկ է, տարածուն եւ սիրելի, համանուն տեքստի վրայ գրուած երաժշտութեան շնորհիւ նաեւ: Առաջին հայեացքից հայրենասիրական պարզ մի յօրինուածք, այս բանաստեղծութիւնը Հայաստանի եւ հայ ժողովրդի կերպարի իւրօրինակ խտացում է: Նմանօրինակ, թէեւ ոչ նոյն խորութիւնը ունեցող, ստեղծագործութիւններ են Եղիշէ Չարենցի «Ես իմ անուշ Հայաստանի»ն եւ Վահան Տերեանի «Մշուշի միջից տեսիլ դիւթական»ը:

Ինչպէս Յովհ. Թումանեանի ողջ ստեղծագործութիւնն ընդհանրապէս, այս բանաստեղծութիւնն էլ առերեւոյթ պարզ, բայց ներքնապէս խորք ունեցող գործ է, որի ամէն մի տողը ստիպում է կանգ առնել եւ խորհել, որի ամէն մի բառի շուրջ ամիսների վրայ երկարող դասախօսութիւնների շարք կարելի է տալ։

Այսպէս, պատկերելով աւերուած Հայաստանը, նրա հալածուած եւ ուժասպառ զաւակներին, Յովհ. Թումանեանը խտացնում է այն երկու տողի մէջ.

Զարկուա՜ծ հայրենիք,

Զրկուա՜ծ հայրենիք:

Այս բնորոշման ետին հայոց պատմութիւնն է՝ վերելքներով ու անկումներով, անընդմէջ արշաւողների դէմ մղած պատերազմներով, շահած ու տանուլ տուած ճակատամարտերով, բազմաթիւ զարկողներով, որոնք նաեւ զրկել են՝ պետութիւնից, հայրենիքից, իրաւունքից ու ազատութիւնից:

Ապա՝ վայրենի ասպատակողներից խորտակուած հայրենիք ու յուսաբեկ ժողովուրդ, երկինք բարձրացող ողբաձայն երգերով ու որբերի երկարաձիգ քարաւաններով, որ դարձրել են Հայաստանը՝

Ողբի՜ հայրենիք,

Որբի ՜ հայրենիք:

Այս բոլորով հանդերձ հայ ժողովուրդը կորովի կեցուածքով շարունակել է ապրել, անմար է պահել յոյսի կանթեղը, լոյս է տարել աշխարհի չորս ծագերին: Յուսատու ոչ մէկ կանչ է խրախուսել իրեն, ինքն է իրեն յուսադրել, իր այնքան սիրած լեռների գագաթներից դէպի ստորոտ իջնող զօրութիւնն է իր մէջ ամբարել, անհաւատալի դիմացկունութիւն, պայքարելու եւ յաղթելու անվկանդ կեցուածք է դրսեւորել: Որքան երկար կարելի է խօսել հայի յուսալու եւ դէպի լոյս ընթանալու մասին, եւ որքան կարճ է այն բնութագրել բանաստեղծը, Հայաստանին տալով բարձրագոյն գնահատականը, կոչելով այն՝ հայրենիքը յոյսի եւ լոյսի.

Յոյսի հայրենիք,

Լոյսի հայրենիք:

Վերջապէս բանաստեղծութեան աւարտը, ուր ճառագում է բանաստեղծի հոգին եւ

պատգամում է գալիք լաւ օրերի մասին: Չգիտենք, թէ բախտաւոր ո՛ր սերունդին պիտի վիճակուի տեսնել Հայաստանը կրկին հզօր ու մեծ, բայց այդ օրն անպայման պիտի գայ: Անկարելի է չհաւատալ դրան, որովհետեւ այն նախախնամութեան պատգամն է, իսկ բանաստեղծը՝ նախախնամութեան խօսնակը:

Ահա եւ վերջին խտացեալ խօսքը.

Իմ նո՜ր հայրենիք,

Հզօ՜ր հայրենիք:

Որպէս արծաթահունչ զանգակի անլռելի ղողանջ, որպէս յուսատու կանչ, այն նոր խիզախումների է առաջնորդում մեզ:

Բազմածալ է բանաստեղծի ստեղծագործութիւնը, եւ իւրաքանչիւր ծալքի պրպտում նոր աշխարհներ է բացում մեր առջեւ: Այսպիսին է մանկութիւնից մինչեւ մահ մեզ ուղեկցող մեծն Յովհ. Թումանեանը՝ Բանաստեղծը եւ Մարդը:

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here