«Այսօր Ժողովրդային Շարժումը Զգուշացման Ազդանշան Պէտք Է Ըլլայ Բոլոր Անոնց, Որոնք Իրենց Ձեռքերը Աղտոտած Են, Որոնք Այսօր Կ՛Ուզեն Քաղաքական Դերակատարութիւն Ունենալ», Հաստատեց ՀՅԴ Լիբանանի Կեդրոնական Կոմիտէի Ներկայացուցիչ, Երեսփոխան Յակոբ Բագրատունի

0
1498

Արտագրեց` ՍԻԼՎԻ ԱԲԷԼԵԱՆ

Լիբանանեան շարունակուող տագնապը  լուրջ մարտահրաւէրներու դէմ յանդիման դրած է մեր ժողովուրդը ընդհանրապէս եւ լիբանանահայ ազգային կառոյցներն ու հաստատութիւնները յատկապէս: Ստեղծուած տագնապին ի տես, «Տագնապը եւ մենք» յայտագիրներու շարքով «Վանայ ձայն» լուսարձակի տակ կ՛առնէ ազգային մեր կառոյցներուն ունեցած դժուարութիւնները եւ հանրային քննարկումով կը ներկայացնէ անոնց դիմագրաւած գլխաւոր միջոցները:

Հինգշաբթի, 5 դեկտեմբեր 2019-ին, յայտագիրին հիւրն էր ՀՅԴ Լիբանանի Կեդրոնական կոմիտէի ներկայացուցիչ, երեսփոխան Յակոբ Բագրատունի, իսկ հարցազրոյցը կատարեց Հուրի Փափազեան-Էմմիեան: Ստորեւ` հարցազրոյցին ամբողջութիւնը:

«ՎԱՆԱՅ ՁԱՅՆ».- Լիբանանեան տագնապը արդէն ինքզինք պարտադրած է. այսօր ինչպէ՞ս կը ներկայացնէք լիբանանեան տագնապի զարգացումները եւ ելեւէջները: Կառավարութեան հրաժարականէն 38 օր ետք ո՞ւր կը գտնուինք, եւ կը կարծէ՞ք, թէ յառաջիկայ շաբաթ Լիբանան նոր վարչապետ կ՛ունենայ:

ՅԱԿՈԲ ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻ.- Նախ ըսեմ, որ այս ժողովրդային շարժումը ընթացք առաւ, եւ  ցասումը ցուցարարներու միջոցով արտայայտուեցաւ հոկտեմբեր 17-ի գիշեր, հռչակաւոր ուաթսափին վրայ հարկ ճշդելու  որոշումի լոյսին տակ: Յաջորդ օրը ունեցած իմ հարցազրոյցի ընթացքին շատ յստակօրէն ըսի, որ եղածը փտածութեան եւ շահագործումի դէմ արդար պոռթկում է, դանակը հասած է ոսկորին. խրամատը, որ օրէ օր կը լայննար եւ կը խորանար` աղքատ, բանուոր եւ մեծահարուստ դասակարգերուն միջեւ, բնականաբար, պիտի տանէր ժողովրդային ցասումի:

Յաջորդող քանի մը օրերուն, երբ տարբեր առիթներով մեր ժողովուրդի զաւակներուն հետ կը խօսէինք կայացած հանդիպումներուն, ակումբներ տրուած այցելութիւններոււն ընթացքին կամ մամուլով, միշտ ալ կը հաստատէինք, որ ժողովուրդին բարկութիւնը արդար է, եւ անհրաժեշտ է այս խնդիրներուն արագ ու շուտափոյթ լուծում տալ: Օրին նաեւ քաղաքական մեր յարաբերութիւններու ճամբով մենք շօշափած էինք այն տրամադրութիւնը, որ եթէ երբեք կառավարութիւնը հրաժարի, վատէն աւելի վատ վիճակի պիտի երթանք եւ զգուշացուցած էինք նաեւ վարչապետին հետ մեր խօսակցութեան ընթացքին, ինքն ալ նոյն տրամադրութեան մէջ էր, որ կարելի չէ լքել նաւը հիմա եւ կառավարութեան հրաժարականը յայտարարել, որովհետեւ այդպիսով շատ աւելի վատ պիտի ըլլան տնտեսական, կենցաղային պայմանները, ինչպէս նաեւ դրամատնային մարզը: Բայց, դժբախտաբար, վարչապետին հրաժարականով կառավարութիւնը հրաժարեցաւ:

Անցնող 48 օրերուն ընթացքին, դժբախտաբար, ժողովրդային այս շարժումին մէջ շատ բան փոխուեցաւ: Ես հետեւեալ ձեւով բնութագրեմ  այսօր հրապարակներու եւ փողոցներուն մէջ տեղի ունեցածը: Ներկայիս այս շարժումը վերածուած է ամէն մարդու դժգոհութեան` ամէն մարդու եւ ամէն բանի դէմ: Առաջին օրերու ներկայացուած ընկերային, տնտեսական, արդարութեան եւ կենցաղային պահանջներուն զուգահեռ, շատ արագ տեղ գտան քաղաքական պահանջներ: Այն խօսքը, որ այս շարժումը պէտք չէ քաղաքականանայ, բնականաբար անհեթեթութիւն է, որովհետեւ նման շարժում քաղաքական էր արդէն: Սակայն պէտք չէ քաղաքականանայ այն իմաստով, որ պէտք չէ վերածուի միջհամայնքային կամ քաղաքական կողմերու միջեւ տագնապի, այլ մնայ ընկերային, տնտեսական, կենցաղային պահանջներու սահմաններուն մէջ:

Իրողութիւն է, որ Լիբանանի կառուցուածքը այնպիսին է, որ վիճակը սկսածին պէս չէր կրնար մնալ, փաստօրէն այսօր ականատես ենք ընկերային, տնտեսական, կենցաղային տագնապէն շատ աւելի լուրջ ու ծանր քաղաքական տագնապի մը, որ մեզ դրաւ 38 օրէ ի վեր հրաժարած կառավարութեան մը դիմաց, որ սահմանադրականօրէն տակաւին իրաւասութիւններ ունի աւելի փոքր տարողութեամբ իր աշխատանքները կատարելու, երկրորդ` տեսանք ժողովրդային ցասումի յաւելում, իսկ ամէնէն վտանգաւորը, տեսանք, այն, որմէ  միշտ խուսափիլ ուզած էինք, անկէ զգուշացուցած էինք եւ կը շարունակենք զգուշացնել` վերադառնալու 1975-ին: Ինչ որ անցեալ շաբաթ պատահեցաւ` մեզի վերյիշեցնելով պատերազմի օրերը, պատերազմի օրերու թաղամասերը, փողոցները, սահմանագծումները, անցարգելները, դրական մթնոլորտ չէին ստեղծեր եւ մեզ կը դնէին այն կացութեան դիմաց, որ արդեօք անցնող 40-45 տարիներու խաղաղ գոյակցութեան, հաշտեցումներու, համաձայնութիւններու, փոխադարձ զիջումներու մթնոլորտը, ըստ էութեան այն չէի՞ն, ինչ որ կ՛ենթադրէինք կամ շինծու ու կե՞ղծ էին, եւ մարդիկ այսօր արդէն կը վերադառնան իրենց բնազդային վիճակի՞ն:

Այսօր հրապարակ նետուեցաւ մասնագէտներու եւ քաղաքական կառավարութեան կազմութեան հարցը: Հրապարակ նետուեցաւ հին կազմէն ոչ ոք իբրեւ նախարար նկատի ունենալով, քաղաքական կողմերը հեռացնելու խնդիրը, միջազգային զանազան շրջանակներէ` Միացեալ Նահանգներու արտաքին գործոց նախարարէն սկսեալ, դրսեւորուեցան կեցուածքեր, որոնք, կ՛ուզեն հաւատանք, որ լիբնանացիին վրայ պէտք չէ ազդեն: Բայց եւ այնպէս գիտենք, որ Լիբանանը միշտ եղած է այն միջավայրը, ուր արտաքին ուժեր միջամտած են, լիբանանեան ուժեր դիմած են արտաքին ուժերու, բայց ատենն է, որ մենք գիտակցինք, որ այս կացութեան հիմնական ու գլխաւոր պատասխանատուն մե՛նք ենք` իբրեւ լիբանանցիներ, հետեւաբար մենք պարտաւոր ենք փոխզիջումներով լուծումներ գտնելու, թէկուզ կառավարութեան կազմութենէն ետք:

Հիմա չեմ ուզեր ամբոխահաճոյ ըլլալ եւ դրական բաներ ըսել, ոչ ալ ունենան շատ ժխտական կեցուածքներ, որոնք անպայմանօրէն իրականութեան չեն համապատասխաներ: Գիտենք, որ լիբնանացին առանձինը որոշում չի կրնար տալ, գիտենք նաեւ, որ տասնամեակներէ ի վեր լիբանանեան քաղաքական ամբողջ ընթացքը  ենթակայ եղած է արտաքին միջամտութիւններու, բայց, ըստ էութեան, այսօր այդ արտաքին միջամտութիւնները եկան խաչմերուկի վրայ ըլլալու փտած պետութեան եւ կարգ մը քաղաքական ղեկավարներու, փտած դրամատնային  եւ դրամատիրական շրջանակներու յղփացած կացութեան հետ, որուն իբրեւ հետեւանք ալ ժողովուրդը հասաւ այս վիճակին:

Այսօր հրապարակ իջած մարդիկ կը մերժեն նոր վարչապետի թեկնածուի անունը, որ կու գայ դարձեալ շինարարական, երկրաչափական շրջանակներէն: Այս գծով խորհրդակցութիւնները մնացին երկուշաբթի օրուան, որովհետեւ կան կարգ մը խոչընդոտներ կամ կարգ մը երաշխաւորութիւններու կարիքը կայ տակաւին, ինչ որ ժամանակի կը կարօտի: Ամէն պարագայի, եթէ երկուշաբթի  բաղձալի անունը ճշդուի, կ՛ենթադրեմ, որ տակաւին ժամանակ պիտի ունենանք կառավարութեան կազմութեան, որովհետեւ այդքան ալ դիւրին չէ այդ կազմութիւնը. կարելի է ընդհանուր խորագիրներու շուրջ համաձայնիլ, բայց երբ կու գանք մանրամասնութիւններուն, բնականաբար յաւելեալ դժուարութիւններու կը հանդիպինք:

Այս բոլորը չեմ ըսեր վախցնելու համար ժողովուրդը, բայց յուսալու տարողութեան մէջ պէտք է զգուշաւոր ու իրապաշտ ըլլանք, որովհետեւ երբ յոյսին չափը, աստիճանը կը բարձրացնենք, յուսախաբութիւնը շատ աւելի ծանր կ՛ըլլայ: Ամէն պարագայի, մենք կը հետեւինք կացութեան, բնականաբար կը փորձենք ընել առաւելագոյնը, որ կարենանք առաջին հերթին համալիբանանեան տագնապին լուծման մէջ մեր կարողութեան սահմաններով ներդրումը կատարել, իսկ երկրորդը` ըլլալու կողքին մեր ժողովուրդին, մեր համայնքին, մեր շրջապատին, որոնք բոլոր լիբնանանցիներուն նման ազդուած են երկրի այս ապականած մթնոլորտէն, փտածութեան, իւրացումներու երեւոյթէն. թերեւս ամէնէն աւելի վնասուող համայնքը մենք եղած ենք, որովհետեւ մեր աւանդութիւններուն մէջ այդ տեսակի բաներ, բարեբախտաբար,  գոյութիւն չեն ունեցած:

«Վ. Ձ.».- Քաղաքական այս տագնապի կողքին աւելի սուր տագնապ մը գոյութիւն ունի` տնտեսական-ընկերային: Ինչպէ՞ս եւ ինչո՞ւ ծնաւ այս տագնապը, ինչպէ՞ս հասանք հոս:

Յ. Բ.- Մենք տարիներէ ի վեր այս կացութեան մէջ էինք, տնտեսական տագնապը նոր չէ, ոչ ալ փտածութիւնը, անցնող կառավարութեան օրերուն չէր, որ պատահեցաւ ամէն ինչ, իւրացումներն ալ նոր չէին, եւ երբ նոր չէ կ՛ըսեմ, նոյնիսկ չեմ ըսեր, որ վերջին 30 տարիներուն յատուկ են ասոնք, պարզապէս ներկայիս գումարները մեծացած են: Լաւ կը յիշեմ, 2000-ի երեսփոխանական ընտրութիւններուն, երբ կ՛ըսէինք, որ 30-40 միլիառ տոլարի պարտք ունինք եւ այսպէս եթէ շարունակենք պիտի մեծնայ գումարը, այն ատեն մարդիկ չէին ըմբռներ` ի՛նչ կ՛ըսենք, նոյնը կրկնեցինք  2009-ի ընտրութիւններուն, եւ ամէն անգամ, որ քաղաքական տագնապի մէջ ըլլայինք, այս հարցերը կը դրուէին:

Այո՛, այսօր երկիրը տնտեսական շատ մեծ տագնապի դէմ յանդիման է, բայց ատիկա ծնունդ չէ այսօրուան: Այսօր արագացաւ տագնապը` երկու հիմնական պատճառներով. նախ այն, որ նախորդ խորհրդարանը յաւելումներ ճշդեց` թէեւ արդար, սակայն պարտքը բարձրացնող: Մենք, իբրեւ Հայկական երեսփոխանական պլոք, համաձայն էինք պաշտօնեաներու, ուսուցիչներու ամսականներու յաւելման, որ տարիներու արդար պահանջք էր, միաժամանակ այդ օրերուն ճշդուեցաւ, իսկ այդ գումարներու հայթայթումը պիտի ըլլար պետութեան այդ ծակ տակառը նեղցնելով, աւելորդ ծախսերէ հեռու մնալով  եւ փտածութեան դէմ պայքարով: Յաջողեցանք ամսականներու յաւելման օրինագիծը անցընել, բայց պետութիւնը ձախողեցաւ միւսը ընել, ո՛չ միայն ձախողեցաւ, այլ նաեւ շարունակեց իր ընթացքը: Շատ լաւ կը յիշեմ, երբ սեպտեմբեր 2-ին Պաապտային մէջ տնտեսական երկխօսութեան ժողով մը գումարուեցաւ` հանրապետութեան նախագահին հրաւէրով եւ նախագահութեամբ, հոն մեր պլոքին անունով ըսի, ուրիշներ ալ ըսին, որ ժողովուրդին կարելի չէ այլեւս սուտ խօսիլ, այլեւս կարելի չէ օրօրել ժողովուրդը, անկեղծ եղէք եւ ըսէք, թէ ո՛ւր կ՛երթանք: Այդ օրերուն կազմուեցաւ յատուկ մասնագիտական խմբակ, որ դժբախտաբար վարչապետ Հարիրիի նախագահութեամբ չկրցաւ արագ որոշումներ կայացնել: Պարզ է, որ որեւէ տան մէջ, երբ քու կարողութիւններէդ տասը անգամ աւելի դրամատնային տոկոսներով պարտքեր կ՛առնես , վերջաւորութեան տունդ ու ամէն ունեցածդ կը ծախես եւ կ՛ունենաս հոգեկան տագնապներ: Դժբախտաբար այսօր հոն ենք, սակայն քանդումի մէջ չենք, այսօր ատենն է, որ մենք կարենանք մեր գօտիները սեղմել իբրեւ պետութիւն եւ առաւելագոյն ճիգով ձգտիլ, որ այս զառիթափի վրայ կանգ առնենք առանց աւելի գլորելու, այլ կարենանք կամաց-կամաց մեր մէջքը ուղղել: Տրամաբանութիւնը ա՛յս կ՛ըսէ: Երբ կը սկսինք բարձրացնել արդար դժգոհութիւններուն ալիքը անհամեմատօրէն, նոյն ատեն կը վտանգենք եւ կը հարուածենք անվտանգութիւնը, հետեւաբար երկրի քաղաքական եւ ապահովական անվտագութենէն աւելի, կը վտանգուի ժողովուրդին տնտեսական, կենցաղային, ընկերային կեանքը, ինչ որ հարուած է երկրի քաղաքական անվտանգութեան եւ ամբողջ երկրի ապահովութեան: Փաստօրէն այսօր փողոցը, փողոցներ դարձած են, ոչ թէ իրարու հակադիր, այլ նոյն փողոցին մէջ տարբեր հարցերու մասին 180 աստիճան տարբեր կեցուածքներով եւ կարծիքներով:

Վերջին հաշուով սահմանադրութիւն մը կայ երկրին մէջ եւ, փորձառութիւնը մեզի ցոյց տուած է, 1920-էն ասդին, Մեծն Լիբանանի յայտարարութենէն ասդին, թէ ամէն անգամ որ մենք սահմանադրական կառոյցներէ դուրս որոշումներ կամ ձգտումներ ունեցած ենք, երկիրը գացած է պատերազմի: Այսօր կարելի չէ շրջանցնել սահմանադրական կառոյցները, այնքան ատեն որ այս սահմանադրութեամբ այս կառոյցները գոյութիւն ունին, այս կառոյցներուն ճամբով կարելի է սրբագրել, մնացեալը սահմանադրութեան փոփոխութեամբ կ՛ըլլայ, խորհրդարանական ընտրութիւններով կ՛ըլլայ, սահմանադրական կարգերը յարգելով կ՛ըլլայ, փողոցը կը ճնշէ, բայց փողոցը չի կրնար ապահովական խախտումի պատճառ դառնալ: Այսօր հաւաքական պատասխանատուութիւն մը կայ քիչ մը հանդարտելու, ամէն ինչ գոռում գոչումով չ՛ըլլար: Ամէն ինչ հայհոյանքով չ՛ըլլար, ինչքան ալ տկար, բայց դեռ կայ պետութիւն, սահմանադրական կառոյցներ կան, ինչքան ալ չհաւնինք զանոնք եւ բարեփոխումներ ուզենք, առանց գիտնալու, որ անոնք օգտակար են կամ ոչ: Ժողովուրդին մէկ մասը այն կարծիքին է, որ պէտք է ջնջել քաղաքական համայնքայնութեան իրավիճակը, իսկ ուրիշներ մտահոգ են: Կարգ մը շրջանակներ քաղաքացիական պետութեան հաստատում կ՛ուզեն,  մինչ տակաւին քաղաքական պսակի արտօնութիւն չկայ Լիբանանի մէջ: Կ’ուզեմ ըսել, որ հաւաքական պատասխանատուութեան մէջ կը մտնէ իւրաքանչիւր քաղաքացիի անձնական պատասխանատուութեան խնդիրը. վիրաւոր է քաղաքացին եւ տնտեսապէս վատ վիճակի մէջ է, այո՛: Այս ալ ըսեմ, որ բոլոր փողոց իջնողները աղքատ չեն, փտածութենէն վնասուողներ չեն, կան շատեր, որոնք փտածութեան մէջ դերակատար են եւ իրենց առօրեան այդ փտածութեամբ կառուցած են, բայց այսօր նաեւ կ՛ուզեն մաս կազմել տեղի ունեցածին` յառաջիկայ պետութեան մէջ դերակատարութիւն ունենալու համար: Այս բոլորը պէտք է ըսենք առանց արժեզրկելու ժողովրդային ցասումին, պոռթկումին, ապստամբութեան արդար պահանջները:

Կրնանք այսօր քանդել, բայց փորձը ցոյց տուած է, որ Լիբանանի մէջ դժուար է վերակառուցել: Հոս նաեւ պէտք է անդրադառնամ անհատական պատասխանատուութեամբ մարդոց տարածած կեղծ լուրերուն, որոնց մասին մեզմէ առաջ հեռատեսիլի կայանները սկսած են խօսիլ:  Այն կայանները, կայքերն ու մասնագէտները, որոնք յաճախ կեղծ լուրերու արտադրիչներն ու հեղինակներն են, հիմա գանգատիլ սկսած են: Այնքան վատ քինախնդրութիւն կայ երկրին մէջ, որ հինգ տարի առաջուան տեսերիզ մը պատճառ կրնայ դառնալ քանի մը հոգիի մահուան, պատճառ կրնայ դառնալ քաղաքացիական պատերազմի, արթնութիւնը անհրաժեշտ է քաղաքացիներուն համար: Հո՛ս է մեր վախն ու մտահոգութիւնը, երբ կը խօսինք օտարամուտ մարդոց գոյութեան, անհատներու մասին, որոնք ցոյցի մէկ հրապարակներէն միւսը կ՛անցնին, ամէն օր տեսակ մը դրօշ կը բարձրացնեն եւ այլն: Այս բոլորին մէջ արթնութիւնը կարեւոր է, այո՛ ցուցարարաներուն մէջ արթուն տարրերը շատ են, պէտք է վստահինք անոնց, բայց նաեւ պէտք չէ մոլորինք այն վիճակով, որ ամէն ինչ քանդուած է, այո՛, քանդումի ճամբու վրայ ենք, եթէ չկարենանք մենք մեզի վերադառնալ, մտածել, որ պէտք է կանգ առնենք, պէտք է սկսինք նորին, որովհետեւ վերջաւորութեան վնասողը կ՛ըլլայ աղքատ եւ միջին դասակարգի պատկանողը:

Այսօր ժողովրդային շարժումը զգուշացման ազդանշան պէտք է ըլլայ բոլոր անոնց, որոնք իրենց ձեռքերը աղտոտած են, զգուշացման նշան պէտք է ըլլայ բոլոր անոնց, որոնք այսօր կ՛ուզեն քաղաքական դերակատարութիւն ունենալ, որ անցեալը փակուեցաւ այլեւս: Շարժումը ինքզինք պէտք է կազմակերպէ, կարելի չէ երկիրը ձգել անիշխանական իրավիճակի մէջ: Յեղափոխութեան եւ անիշխանութեան միջեւ մազի բարակութեան չափ տարբերութիւն մը կայ, շատ դիւրին է ապստամբութիւնը, պոռթկումը վերածել անիշխանութեան, իսկ անիշխանութիւնը կը քանդէ այս երկիրը: Հետեւաբար, այս իմաստով մենք զգուշ պէտք է ըլլանք, բարեբախտաբար մեծ է տոկոսը այն քաղաքացիներուն, որոնք այսպէս կը մտածեն: Մենք առաջին օրէն ըսինք, որ մեզի համար շատ բնական է, որ մեր երիտասարդութիւնը, ուսանողութիւնը, ժողովուրդը մասնակցի այս ցոյցերուն, որովհետեւ վերջին հաշուով ասոնք նաեւ մեր պահանջներն են, եւ պետութեան բացակայութեան մենք անհրաժեշտը ըրած ենք, որ մեր ժողովուրդին ցաւերը գէթ որոշ չափով մեղմացնենք, բայց նաեւ պատասխանատուութիւն ունինք մասնակցելու երկրի վերաշինութեան ընթացքին:

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here