Գարեգին Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս – Անի Տէր Արթինեան

0
463

Դասախօսութիւն տրուած Անի Տէր Արթինեանի կողմէ 29 Նոյ 2019

Սուրբ Յարութիւն Եկեղեցի – Չացուուտ

Քսան տարի առաջ խռովքի մատնուեցան Արարատի երկեղբայր գագաթները: Ամենայն Հայոց 131րդ Հայրապետին վախճանման խռովայոյզ մահագուժը կսկիծի մատնեց աշխարհացրիւ Հայ ժողովուրդը:

Գարեգին Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը ծնած էր Սուրիոյ Քեսապ հայկական գիւղին մէջ 27 Օգոստոս 1932-ին, աւազանի անունով՝ Նշան: Ծննդավայրին մէջ ստանալէ ետք նախակրթարանի ուսում, 1944-ին իր երկնատուր շնորհքներով կ’ընդունուի սան Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Դպրեվանքին: 1952-ին կ’աւարտէ եւ կը ձեռնադրուի կուսակրօն քահանայ վերանուանուելով Գարեգին Աբեղայ: 1955-ին կը ստանայ վարդապետական աստիճան պաշտպանելով «Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ աստուածաբանութիւնը ըստ Հայ Շարականներուն» աւարտաճառը: Դպրեվանքին մէջ կը պաշտօնավարէ որպէս ուսուցիչ:  Օրուան Վեհափաառ Հայրապետը զինք կ’ուղարկէ Օքսֆորտի համալսարանաը՝ Անգլիա, ուրկէ կը վկայուի աւարտաճառի նիւթ ունենալով   « Քաղկեդոնի Ժողովը եւ Հայ Եկեղեցին»: Մի քանի անգամ վարած է Դպրեվանքի տեսչութեան պաշտօն: Եղած է Առաջնորդ Սպահանի եւ ԱՄՆի Արեւելեան թեմերուն: 1977-ին կ’ընտրուի Աթոռակից Կաթողիկոս Մեծի Տանն Կիլիկիոյ իսկ 1983-ին՝ Կաթողիկոս: Իր բազմահուն վաստակին շնորհիւ, 1995-ին կ’ընտրուի Կաթողիկոս Ամենայն Հայոց յաջորդելով Վազգէն Ա ին:

40 տարի Գարեգինեան լուսաշող կանթեղէն առկայծող ճառագայթները հանդիսացան սննդատու աւիշ Հայ հոգիներուն: Անոր հայրապետական ոգեշունչ քարոզները Քրիստոսի ու Հայրենիքի սիրով խանդավառեցին Հայ սրտերը: Վեհափառը Հայոց Պատմութեան, Հայ եկեղեցւոյ ոգիին, Հայ մշակութային արժէքներուն հարազատ ըմբռնումն ու ապրումը ունեցող անձն էր: Ան ոչ միայն ծանօթ էր մեր ազգային արժէքներուն այլ նաեւ զանոնք ծանօթացնողն էր Հայուն թէ օտարին: Իր ներաշխարհը լի էր ազգային ու միջազգային գոհարներով: Անոր խօսքին հմայքը կ’առինքնէր զինք ունկնդրող զանգուածները: Վեհափառը շունչն էր Հայ եկեղեցւոյ, յոյսը Հայրենիք-Սփիւռք միասնութեան: Իր ուսերուն վրայ առած էր եկեղեցւոյ ճամբով ազգը վերամիաւորելու սրբազան առաքելութիւնը: Ան արեւն էր հայ անհատին եւ բարի, իմաստուն հայրիկը՝ բոլորին:

Կանուխ շիջեցաւ կայծկլտող Կանթեղը, անկէ առաջ պապանձած էր արդէն իր ահեղ ու հաղորդական ձայնը…

Դժուար է վրձինի արագ հարումով ներկայացնել այս մեծութիւնը, որուն մէջ կը շողար վաւերական անձնաւորութիւն մը, գրասէրը, գրագէտը, առաջնորդը, Հայերէնի հանճարեղ վարպետը եւ յատկապէս տիպար հոգեւորականն ու դաստիարակը:

Գարեգին Աի անձին մէջ տիրականօրէն կ’արտացոլար սրբակենցաղ կրօնաւորը, մեծ աստուածաբանը: Անոր մէջ արմատաւորուած էին Աստուածային կոչման բոլորանուէր ապրումները: Խիստ նախանձախնդիր էր աստուածային, եկեղեցական պատուիրաններուն ու կարգերուն:

Խորապէս համոզուած էր որ նորանկախ Հայրենիքի քաղաքական անկախութեան անպայման պիտի յաջորդէ Հայ ժողովուրդի հոգեւոր վերականգնումը:

Վեհափառի անձը անզուգական էր, որուն շնորհիւ ան դարձած էր ռահվիրան՝ աշխարհին ծանօթացնելու համար Հայ ազգին անխախտ հաւատքը:

Գարեգին Վեհափառ Հայրապետը մեծցաւ Գարեգին Յովսէփեանց Կաթողիկոսի ու Շահան Պէրպէրեանի շունչով: Իսկ իր ժամանակակից օրինակելի անձերն էին Երուսաղէմի Թորգոմ Պատրիարքը եւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Զարեհ Կաթողիկոսը: Այստեղ կ’արժէ մէջբերել յուշ մը ուր կ’արտացոլայ իր ունեցած սէրը եւ յարգանքը հանդէպ Գարեգին Յովսէփեանցի : « ձեռնադրիչ եպիսկոպոսը երբ դարձաւ ինծի եւ միւռոնի սրուակը ձեռքին «օրհնեցի օծցի եւ սրբեսցի ճակատ «եւ միւռոնաթոյր բթամատը դնելով ճակտիս» Տէր Գարեգին քահանային» ըսաւ, սիրտս հրճուանքով խայտաց, որովհետեւ ի՛նք, Գարեգին կաթողիկոս Յովսէփեանց ա՛լ ինծի հետ պիտի ըլլար «զամենայն աւուրս կենդանութեան իմոյ»:

Այս մեծութեանց տուած դաստիարակութիւնը,  Օքսֆորտի մէջ մշակումը, Քեսապի տոհմիկ աւանդութիւններով լիցքաւորումը զինք դարձուցին իւրայատուկ անձնաւորութիւն մը: Զուարթ էր, աշխուժ եւ սրամիտ, անոր խօսքերը քաղուած էին երանգաւոր բազմահարիւր ծաղիկներէ, որոնք սնունդ կը մատակարարէին հայոց փեթակին կառչած հայորդիներուն, որոնք յափշտակուած կը լսէին իր խօսքերը: Գիտէր կրակ դնել իր խօսքին մէջ, կը խանդավառէր զինք ունկնդրողը եւ վերանալով կ’առինքնէր զայն:

Անոր շրթներուն վրայ կ’անմահանային մեծահամբաւ իմաստասէրներու խօսքերը: Կը պարզացնէր զանոնք եւ կը դարձնէր դիմացինին սեփականութիւն, անոնք ըլլային աշակերտ, ուսանող, համեստ թէ բարձր զարգացման տէր անձ:

Գարեգին Վեհափառին համար մեծ էր արժէքը գիրքին: Գիրքը , եկեղեցին ու լեզուն իր պաշտամունքն էին: « ինչպէ՞ս, ինչպէ՞ս, ինչպէ՞ս մենք Հայ պիտի մնանք, հայօրէն ծաղկինք , հայօրէն յաղթենք  առանց մեր պաշտելի գիրին ու գիրքին: Այո, երեւակայեցէք հայութիւն առանց հայ գիրի… ինչ ահաւոր , անովասիս, միապաղաղ անապատ… Կրնա՞ք մտածել ծովուն մասին առանց ջուրի, ցերեկին մասին՝ առանց լոյսի:»: Վեհափառին ակնոցով՝ Գիրքն էր որ մարդը կ’ազատէր մտքի կուրութենէն,  առանց գիրքի մարդ արարածը յո՞ երթար… Գարեգին Ա, այն երկիրը որ այցելէր, տեղւոյն եկեղեցւոյ մէջ իր աղօթքէն ետք առաջին գործը կ’ըլլար գրատուն մը այցելել, պրպտել, կարդալ, խորասուզուիլ մատեաններու աշխարհին մէջ ու գիրքերու նոր հաւաքածոյով մը  վերադառնալ: «Ո՞ւր է Հայ մարդը այսօր՝ հայ գիրքին դիմաց: Անտե՞ս, հանդիսատե՞ս, անտարբե՞ր, անհաղո՞րդ, թէ սիրախոյզ ու հետախոյզ, ընթերցող ու որոնող, սպասարկու եւ տարածող: »

Նախախնամութիւնը ոչինչ զլացած էր անոր: Իր ուսուցանելու շնորհքը բնատուր էր: Կ’ուսուցանէր խօսքով, գիրքով եւ կեանքով: Ուսուցիչ մնաց նաեւ յետ մահու: Բացէք իր գիրքերէն որեւէ էջ, մտիկ ըրէք որեւէ քարոզ եւ քիչ ետք պիտի տեսնէք թէ որքան սնունդ ամբարած էք, որքան հարստացած է ձեր հոգեկան ու իմացական աշխարհը:

Հայերէնի զարգացման համար իր թափած ճիգը զինք յար եւ նման կը դարձնէ արուեստագէտ ոսկերիչին, որ ամէն օր կը գեղեցկացնէ իր ձեռքին մէջ արդէն իսկ գեղեցիկ ոսկին: Շնորհիւ իր լեզուական հմտութեան Վեհափառը ամենէն աննշան դէպքը կը վերածէր գրական ստեղծագործութեան մը: Գեղեցիկ բառերը եւ զանոնք գեղեցկօրէն գործածելը Վեհափառին հաճոյքն էր: Ան կեանքի կոչեց փոշիներու տակ մոռցուած, չգործածուող, գոհար բառեր, նոր ածանցումներով ու բարդումներով, նոր շեշտաւորումով կատարեց նոր բառաստեղծութիւն եւ աւելիով հարստացուց Հայ լեզուի գանձարանը:

Վեհափառը երաժշտասէր էր: Իր արեան հետ երակներուն մէջ կը շրջագայէին Հայ շարականը, ազգային, ժողովրդական, հայրենասիրական ու դասական երգերը: Տարերային էր իր սէրը հանդէպ հայ երգին ու երաժշտութեան: Սուրբ Պատարագի կամ համերգներու ընթացքին ուշի ուշով կը հետեւէր իւրաքանչիւր արտասանուած բառի ու հնչող երաժշտութեան: Կ’ապրէր զայն իր էութեամբ եւ մարմնին ամէն մէկ բջիջովը:

Էքիւմէնիզմի ախոյան էր Վեհափառ Հայրապետը դեռ իր վարդապետութեան օրերէն: Իր ներդրումը մեծ եղաւ էքիւմէնիք շարժման մէջ:

Սակայն Ամենակարողը ժլատ գտնուեցաւ, դարանակալ հիւանդութիւնը ընդհատեց անոր հսկայածաւալ եւ ծաւալող գործունէութիւնը: 29 Յունիսին լռութեան մատնուած էր հսկայ հռետորը:

Սիրելի Վեհափառ, անշնչացաք բայց ներշնչեցիք, վախճանեցաք բայց անմահ մնացիք ձեր գործով, դուք անցեալի չվերածուեցաք, մնացիք միշտ ներկայ: Մնացիք միշտ ՀԱՅՐ Գարեգին:

 

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here