ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹԵԱՆ ԼՈՒԾՈՒՄԻ ՀԻՄՔԸ ՊԱՐՏԻ ՄՆԱԼ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴՆԵՐՈՒ ԻՆՔՆՈՐՈՇՄԱՆ ԻՐԱՒՈՒՆՔԸ

0
334

ԱՀԱՐՈՆ  ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ –  ՊԱՅՔԱՐ  156

Նոր  տարուան առիթով արտասանած իր   պատգամին  մէջ, նախագահ Իլհամ Ալիեւ վերստին  շեշտեց  Լեռնային  Ղարաբաղի հակամարտութիւնը Ատրպէյճանի  հողային ամբողջականութեան  մէջ լուծելու  իր տեսակէտը: Ալիեւ  նաեւ ընդգծեց, թէ   միջազգային  բազմաթիւ կազմակերպութիւններ եւ կառոյցներ վաղուց զօրակցութիւն յայտնած են լուծումի այս  տարազին:

Ֆրանսայի  առաջին սահմանադրութեան եւ  Միացեալ Նահանգներու Անկախութեան  հռչակագիրին մէջ ամրագրուած ազգային ինքնորոշման բանաձեւը,  ժողովուրդներուն  կը վերապահէ   իրենց պատմական, աշխարհագրական,  մշակութային, կրօնական աւանդութիւնները պահպանելու  իրաւունք:Ազգային  ինքնորոշումը  միաժամանակ  եղած է ու  կը շարունակէ մնալ ձեւաւորուող  որեւէ  պետականութեան   հիմքը :

Ազգերու   ինքնորոշման եւ ազատութեան գաղափարով  առաջնորդուեցան  19-րդ դարու  եւրոպական ցամաքամասի   յեղափոխութիւնները:

Ազգային ինքնորոշման իրաւունքը նաեւ  արծարծուեցաւ Պերլինի խորհրդաժողովի ընթացքին՝ 1878:  Միջազգային  փոխյարաբերութիւններու մէջ  հետզհետէ  աւելի  յաճախակի  սկսաւ  օգտագործուիլ  ազգերու ինքնորոշում եզրը:

1896-ին,  Լոնտոնի մէջ կայացող Երկրորդ   Միջազգայնականը՝  ազգերու  ինքնորոշումը ընդունեց իբրեւ աշխարհի բոլոր ժողովուրդներուն արդար իրաւունքը: Երկրորդ  համաշխարհային  պատերազմէն ետք, ազգերու  ինքնորոշման  սահմանումը ստացաւ   նոր իմաստ եւ խորք: Ան  վերահաստատուեցաւ իբրեւ   միջազգային իրաւունքի  սկզբունք եւ ներառնուեցաւ ՄԱԿ-ի  սահմանադրութեան  մէջ, իբրեւ  համընդհանուր խաղաղութիւնը ամրապնդելու  կարեւոր  ընտրանքներէն  մէկը:

Ատրպէյճան, հասկնալի պատճառներով  կը  մերժէ  Ղարաբաղի  ժողովուրդին ինքորոշման   իրաւունքը ճանչնալու  փաստը:  Ընդհակառակը՝ Ատրպէյճանի հողային ամբողջականութեան ոտնահարում կը նկատէ  Լեռնային  Ղարաբաղի պետականութեան իրողութիւնը:  Քայլ  մըն ալ  յառաջ  երթալով, ատրպէյճանցիները դիտել կու տան, թէ հայ  ժողովուրդը  անկախացած Հայաստանով արդէն իսկ  արտայայտած է  իր ինքնորոշումը:  Պաքուի  կարծիքով, Ղարաբաղի հայերը առաւելագոյնը՝  Ատրպէյճանի  սահմաններուն մէջ կրնան ստանալ ինքնորոշման  իրաւունք:

Իրաւական  տուեալներու  քննութեան   չեն դիմանար ազերիական  հողեր ներխուժելու  մասին,  Հայաստանի դէմ  Պաքուի   ամբաստանութիւնները: Տասնամեակներ շարունակ  քաղաքական,  ցեղային,  կրօնական եւ ազգային խտրականութեան ենթարկուած  Ղարաբաղի  ժողովուրդը    բիւրաւոր նահատակներուն  արեամբ   վերականգնեց  իր պատմական  իրաւունքները…:

Ղարաբաղը եւ Նախիջեւանը միշտ   ալ եղած են Հայաստանի անբաժան մասը: Սակայն, նախորդ դարու քսանականներուն, Կովկասի մէջ,  ռուս-քեմալական ռազմա-քաղաքական  շահերուն զոհ դառնալով,այդ  տարածութիւնները  բռնակցուեցան   Ատրպէյճանին:  Հայ  ժողովուրդին դէմ դաւադրութեան այս իրողութիւնը,  ինքնաբերաբար   կը չքացնէ  հողային ամբողջականութեան  թէզին  կառչելու Ատրպէյճանի   պատճառաբանութիւնները:  Հայ-ազերիական  բանակցութիւններու ընթացքին,  ոչ միայն անհրաժեշտ է յենիլ  ազգերու  ինքնորոշման իրաւունքին, այլեւ՝ շեշտել  Ղարաբաղն ու Նախիջեւանը    բռնախլուած  հող ըլլալու իրողութիւնը:

Միջազգային  օրէնսդրութիւնը, ՄԱԿ-ի մէջ լոյս տեսած  հռչակագիրները  սպառիչ բացատրութիւններ  եւ   գնահատականներ  կու տան   ժողովուրդներու ինքորոշման  իրաւունքին մասին: Անոնք  միահամուռ  կը զգուշացնեն, թէ  ձեւաւորուող պետութիւններու  աշխարհագրական տարածութիւնները պէտք չէ դառնան  ուժի, սպառնալիքի  կամ բռնակցումի  հետեւանք..:   Միջազգային  ընտանիքին համար  դատապարտելի կը մնան այն պետութիւնները, որոնք տարբեր ճանապարհներ օգտագործելով, թշնամական քայլերու կը դիմեն, ուղղուած՝   մէկ այլ պետութեան կամ երկրի  ազգային միասնականութեան, տարածքային ամբողջականութեան դէմ:

Հողային ամբողջականութեան պաշտպանութիւնը կամ տարածքային  անձեռնմխելիութեան սկզբունքը  նոյնքան եւ աւելի   հայ  ժողովուրդին  վերապահուած  իրաւունք է, քան՝ Ատրպէյճանին: Պատմականօրէն, Ղարաբաղն ու  Նախիջեւանը  երբեք մաս  չեն կազմած  Ատրպէյճան  կոչուող պետութեան, որ միայն  քսաներորդ դարու  երկրորդ  տասնամեակին, թուրք-գերմանական, թուրք -բրիտանական դաւադրութիւններու գնով   երեւցած է  Կովկասի  աշխարհաքաղաքական   քարտէսին վրայ:

Յատկանշական է, որ  Լեռնային  Ղարաբաղի   հակամարտութեան   բանակցութիւններուն  ընթացքին, պաշտօնական Ռուսիա՝ արտաքին գործոց  նախարար Սերկէյ Լաւրովի   միջոցով,  քանիցս  կ’անդրադառնայ   Սթալինի ժամանակաշրջանին գործուած  սխալներուն:  Լաւրով   կը յիշատակէ   Խրիմի  հանրաքուէն, ուր վերջինիս  բնակչութիւնը  յստակօրէն   արտայայտեց   Ռուսիոյ  միանալու  իր ընտրանքը:

Խրիմի անկախացումը   շատ անուղղակի,սակայն դիպուկ առիթ մը   կ’ընծայէ  վերագնահատելու  ժողովուրդներու ինքնորոշման իրաւունքին ուժը:  Արդեօ՞ք Մոսկուան, Հարաւային Օսեթիոյ, Աբխազիոյ  եւ  Խրիմի  օրինակով,  միեւնոյն  դրսեւորումը   կը ցուցաբերէ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտութեան հարցով:

Փակագիծ մը բանալով, մեր  ընթերցողներուն յիշեցնենք, թէ Խրիմի  շուրջ Արեւմուտք- Ռուսիա   դիւանագիտական  զարգացումներու  օրերուն, Թուրքիոյ   նախագահ Ռեճէպ Թայիփ Էրտողան  (այդ  օրերուն վարչապետ) քանիցս  յիշատակեց  Խրիմի թաթարներուն  իրաւունքներուն մասին   քանի մը հարիւր տարուան  վաղեմութիւն  ունեցող  համաձայնագիրներու  առկայութիւնը: Այնքան ալ պատահական եւ   միամիտ չէին թրքական  «վերյիշեցումները»: Մոսկուայի    հակահարուածները  չուշացան:  Խրիմը  Ուքրանիոյ  կազմին մէջ   մնալու պարագային, ՆԱԹՕ   անմիջապէս՝  անդամակցութեան  լայն  բազկաթոռ  մը  պիտի  նուիրէր  Քիեւին, որովհետեւ Սեւ Ծովը անմիջականօրէն պիտի  իյնար  Արեւմուտքին  եւ Թուրքիոյ  ռազմաքաղաքական ազդեցութեան տակ: Այս  շրջադարձին քաղաքական, տնտեսական   հետեւանքները աղիտալի պիտի  ըլլային  նաեւ  Հայաստանի համար…:

Այս զարգացումներէն անկախ, Հայաստանի Մայիսեան (2018)  յեղաշրջումէն  ետք, Լեռնային  Ղարաբաղի հակամարտութեան  լուծման  շուրջ  հակասական,  յաճախ իրերամերժ  յայտարարութիւններ կը լսուին հայրենի  իշխանութիւններէն: Պետական  պատկերացումի բացակայութիւնը  ակնյայտ  է, դժբախտաբար: Կասկածներ ունինք  հաւատալու՝ ոմանք կը  փորձեն վերադառնալ   հողային զիջումներու փոխարէն՝ Ազրպէյճանի  կազմին մէջ  անորոշ կարգավիճակով  լուծումի մը  հին  յանկերգին…:  Այս  ընտրանքը հետապնդող մեր  հայրենակիցներուն  ազնիւ ուշադրութեան կը յանձնենք, թէ  Լեռնային Ղարաբաղը կը մնայ  Հայաստանի   հանրապետութեան անվտանգութեան  անկիւնաքարը: Լեռնային  Ղարաբաղի հակամարտութեան լուծումը  չունի այլընտրանք, եթէ ոչ՝  ժողովուրդներու  ինքնորոշման  իրաւունքը: Իրապաշտ  մօտեցում  չի կրնար հանդիսանալ  երկու կողմերուն  (Հայաստան- Ատրպէյճան) գոհացում տուող տարբերակը…:

Ինքնորոշման իրաւունքը, աշխարհի  բոլոր ժողովուրդներուն համար  ազատութեան,  ապահովութեան եւ  հաւասարութեան  պայմաններու մէջ ապրելու  արդար սկզբունք եւ երաշխիք  է: Ատրպէյճանին կը մնայ  հաշտուիլ   ստեղծուած  իրավիճակին հետ եւ  հրաժարիլ իր անիրատես պահանջներէն:

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here