ՀՐԱՆԴ ՏԻՆՔ ՅԱՒԵՐԺԻ ՃԱՄԲՈՐԴ ԿԵՆԴԱՆԻ ՆԵՐԿԱՆ

0
242

ԱՀԱՐՈՆ ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ –  ՊԱՅՔԱՐ 158

Տասն եւ  երեք  տարիներ առաջ, Իսթանպուլի մէջ, ստահակի մը  արձակած  փամփուշտներով զգետնուեցաւ  «Ակօս»  շաբաթաթերթի  գլխաւոր խմբագիր, հասարակական գործիչ Հրանդ Տինքը:  Մարդասպանը  անմիջապէս  փախուստ տուաւ  ոճիրին վայրէն:

Իր  գործունէութեամբ  յարգանք եւ  լայն ճանաչում  վայելող  Հրանդ  Տինք,  յաճախակի    մահուան սպառնալիք  կը ստանար՝ Հայոց Ցեղասպանութեան  ճանաչումին ի  նպաստ  իր   կեցուածքներուն եւ ստորագրած   յօդուածներուն համար:

Թուրքիոյ  կառոյցներուն  համար խորթ կը  մնային  Տինքի  մօտեցումները: Իրաւապահ մարմիններ կը  հետապնդէին Տինքը՝  թուրք   ազգը  վիրաւորելու  մեղադրանքով:  Եւրոպական  կառոյցներու  ճնշման տակ  միայն, անոր դէմ արձակուած  բանտարկութեան վճիռը  վերածուած  էր պայմանական ազատազրկութեան:  Թրքական ատեանին կարծիքով,  թուրք ազգին  հասցուցած  վիրաւորանքներուն մէջ,  Հրանդ Տինք քաջաբար եւ  բարձրաձայն կը դատապարտէր   Հայ  ժողովուրդին դէմ  կազմակերպուած եւ գործադրուած   ցեղասպանութիւնը:   Հրանդ  Տինք անձը  վտանգի խորհրդանիշ դարձած էր խորքային  Թուրքիոյ   իշխանաւորներուն:

Հրանդ  Տինք կը  խօսէր  Թուրքիոյ մէջ  ժողովրդավարութեան, խօսքի ազատութեան, փոքրամասնութիւններու  իրաւունքներու պաշտպանութեան մասին:  Ան համոզուած էր, որ  պահանջած  բարեկարգութիւններուն  լոյսին տակ  միայն, հայ  եւ թուրք  ժողովուրդները  կարելիութիւն պիտի ունեան ապրելու կողք-կողքի՝ բարի դրացնութեամբ:

Հրանդ  Տինքի նահատակութիւնը  խորքային Թուրքիոյ  այլատեացութեան, անհանդուրժողութեան եւ  պատմական ճշմարտութիւններէ  խուսափելու   ամենավառ ապացոյն  էր:

Հրանդ Տինքի  նահատակութիւնը  քաղաքական ոճիր էր: Թրքական  ազգայնամոլ այլամերժութեան արտայայտութիւն:

Հակառակ  եւրոպական, թրքական հասարական  բազմաթիւ մարդասիրական, իրաաւաբանական, հասարակական կազմակերպութիւններու    միջամտութեան, Հրանդ Տինքի դատավարութիւնը կը շարունակուի ամօթալի եւ զաւեշտային յայտնութիւններով: Սպանութենէն  տասն եւ երեք տարիներ ետք,   թրքական ատեանը, կառավարութիւնը անզօր  կը մնան բացայայտելու  իսկական   յանցագործները: Ճշմարտութիւնները  խեղաթիւրելու, ժամանակի վրայ  դրուած   միտումնաւոր այս  գրաւը առաջին հերթին  ապացոյց,  է՝  որ թուրքը, ուր ալ գտնուի,  որ յարկի տակ ալ ապրի,  ինչպիսի  ժամանակներու մէջ ալ գտնուինք, կը մնայ   թուրք:  Յանցագործները պահպանելու,  թրքական ատեանին անհիմն  եւ խուսափողական պատճառաբանութիւնները, սնանկ փորձեր   են պարզապէս:

Հակառակ  Էրտողանի արկածախնդրութիւններուն  եւ  փայփայած երազներուն, Թուրքիոյ վարիչները  պարտին իմանալ, թէ  շրջանային զարգացումները եւ  Թուրքիոյ  այսօրուան իրավիճակը  կը տարբերին  անցեալէն:  Աշխարհաքաղաքական   զարգացումները նոր իրականութիւններու առջեւ  դրած են   Աթաթուրքի   ժառանգորդները եւ Արաբական Գարնան  նախատիպով Թրքական Ձմեռ մը կը  սպառնայ Էրտողանի   Թուրքիոյ:  Մեծ դատաստանի մը  ինքնաբացարկի հրամայականին առջեւ  կը գտնուի  թուրք  ժողովուրդը այսօր, նախ՝ ինք  իր հետ, ապա՝  միջազգային հանրութեան:

Ուրացումը,  կեղծիքը,  ճշմարտութիւնները հարազատ Ժողովուրդէն պահելու սին փորձերը, փոքրամասնութիւններու հանդէպ  բռնութիւնները, կարծիքի ազատութեան դէմ վայրագութիւնները  չեն կրնար դառնալ  ժողովրդավար պետականութեան նախատիպ: Անոնք  ի վերջոյ պիտի  հասցնեն  թուրք պետականութեան  քայքայման եւ  անոր   աշխարհագրական  բաժանումին…:

Ժողովրդավար, աշխարհիկ, խօսքի եւ կարծիքի ազատութեան,  փոքրամասնութեանց իրաւունքները երաշխաւորող, պատմութեան առջեւ իր պատասխանատուութիւնը  ստանձնելու պատրաստ   Թուրքիա  մը կը հետապնդէր  Հրանդ Տինք,  իր գաղափարակիցներուն հետ:  Կանխատեսելով   Թուրքիոյ հասարակութեան  սպառնացող վտանգը, Տինք՝  բարեկարգութիւններու  մէջ    կը  տեսնէր իր մտահոգութիւններուն     փրկութիւնը:  Կեղծիքը, այլամերժութիւնը, ժխտումն ու անհանդուրժողականութիւնը   չէին կրնար   դառնալ  վաղուան  Թուրքիոյ   ուղեցոյցը:  Անոր  գաղափարները  խորթ  էին շատերու:  Պատմութիւնը  պիտի   հաստատէ, թէ որքա՜ն   ճշմարիտ ու անկեղծ էր Հրանդ Տինք իր համոզումներուն  մէջ,   միաժամանակ,  որքան՝ հեռատես ու արդարամիտ:  Տինք կը հաւատար, որ  կրնայ   բարեփոխել   Թուրքիոյ ընկերութիւնը:

Որքա՜ն  ճիշդ ու  հեռատես էր  Հրանդ Տինք:  Այո, անշուշտ հաճելի պիտի   չըլլար  լսել անոր  ձայնը, բայց  պիտի  գայ  այն  օրը   եւ  Արդարութեան կոչնակը պիտի  ղօղանջէ  Հրանդ Տինքի  մարգարէաշունչ  կեցուածքներուն ճշմարտացիութիւնը:

Հրանդ Տինքը ինկաւ: Հրանդ Տինք  ծնաւ  հարիւր  հազարաւոր   հետեւորդներ: Հետեւորդներ, որոնք անոր   կեցուածքներուն մէջ  տեսան  թուրք  հասարակութեան  փրկութիւնը:  Այսօր, անոնք ամէն տեղ, բարձրաձայն  եւ  հպարտութեամբ կը բացագանչեն՝  « ՄԵՆՔ  ՀԱ’Յ ԵՆՔ», « ՄԵՆՔ  ՀՐԱՆԴ ՏԻՆ’Ք ԵՆՔ»,   «ԲՈԼՈՐՍ  ՀՐԱՆ’Դ ԵՆՔ»,  « ԲՈԼՈՐՍ  ՀԱ’Յ ԵՆՔ,  ԱԽՊԱՐԻ’Կ», «ԲՈԼՈՐՍ ԱՐԴԱՐՈՒԹԵԱՆ  ՀԵՏ» …:

Ժամանակի  գրաւը   չի կրնար   լռեցնել  Հրանդ Տինքի նման   հեղինակութիւններու  Ձայնը:  Հրանդ  Տինք  Յաւերժի   ճամբորդ   կենդանի ներկան…:

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here