Վանականներու «Տենչը»

0
250

ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ

Հակառակ անոր որ դեկտեմբերը իր կէսին հասած էր, սակայն կարծես աշունը իր խոնաւ երեկոներով տակաւին կը շարունակէր մնալ ու այդ ձեւով կը փորձէր իր ներկայութիւնը հաստատել յամառօրէն: Ու քաղաքի ծայրամասին տարիներէ ի վեր իր ծեր գմբէթով եւ զանգակատունով սլացիք կանգնած հինաւուրց վանքին մայր դռները այդ երեկոյ շուտով փակուեցան: Վանահօր որոշումն էր եւ վե՛րջ: Իր վանականներուն հետ կարեւոր եւ արտակարգ հանդիպում մը ունէր, ուստի կարելի չէր հիւրեր ընդունիլ: Այդ պատճառով հարիւրէ աւելի մեծ ու փոքր հոգեւորականներով խճողուած այս վանքի երկնքին խաղաղութիւնը քիչ մը կանուխ տարածած էր իր թեւերը: Բոլորը իրենց սենեակ-խուցերը քաշուած էին:

Սակայն այդ օր, անսովոր այս խաղաղութեան մէջ, նշմարելի ճեղքուածք մըն ալ կար, որ կը խանգարէր յարգուած աւանդոյթը: Այսպէս, վանքի ճաշատան պատուհաններէն ոչ միայն տեսանելի էին լոյսի շերտեր, այլ նաեւ շշուկ ու փսփսուքն ալ լսելի էին:

Բայց ինչո՞ւ այսօր ա՛յս օրինազանցութիւնը:

Որովհետեւ հո՛ն, վանքէն ներս, զանազան մեծ ու փոքր պաշտօններ գրաւող վանականներու համարձակ խումբ մը, այդ ժամուն, նոյն այդ սրահի փայտէ երկար սեղաններէն մէկուն շուրջ համախմբուած, զգուշ կը զրուցէին: Պրկուած կոկորդներով զիրար կը համոզէին: Ազնիւ ցանկութիւն: Սովորական կամ պարզ զրոյց մը չէր այս տեսարանը, այլ հարազատ արդիւնքը` բազմաշերտ մտահոգութեան: Որովհետեւ նոյն այս հոգեւորականներուն համար վանքէն ներս ամէնօրեայ կենսունակութիւնը օրէ օր սկսած էր ցամքիլ: Նոյնիսկ չոր ու ցամաք պատերէն ներս վանականներու յատուկ տրամադրութիւնը չորնալու «ճամբան» բռնած էր: Իրենց ամէն ժամու պերճախօսութեան հոսքն ալ պակսած եւ պղտորած էր, ու վաղուան անստուգութեան դիմաց բոլորն ալ յուսախաբ կը մտածէին:

Մէկ խօսքով, վանքէն ներս կեանքը կորսնցուցած էր աւանդական իր ծիծաղն ու խինդը:

Այս հաւաքին տաք սրտով բոլորուած անդամները քիչ ետք, յատուկ ժամադրութեամբ պիտի հանդիպէին վանահօր ու իբրեւ մեծ մտահոգութիւն ու ազնիւ սրտի վիրաւորանք եւ նոյնիսկ առ ի բողոք եւ ճշդում` քաջութեամբ եւ հաւատքով այս բոլորը անոր պիտի յայտնէին

Պէտք է յիշել, որ վերջերս վանքէն ներս, այսպէս կոչուած, Գերագոյն հոգեւոր խորհուրդը «անհնազանդութեան» եւ «օրինազանցութեան» պատրուակով իրերայաջորդ կերպով պաշտօնազուրկ եւ փիլոնազուրկ եւ նոյնիսկ կարգալոյծ ըրած էր յայտնի հոգեւորականներէն` լուսարարապետը, զանգակապետը, մայր տաճարի երգչախումբի նշանաւոր թենորներէն երկուքը եւ տակաւին ուրիշներ:

Իրենց համար այս բոլորը անիրաւ եւ նոյնքան ալ անարդար որոշում եւ պատիժ կը նկատէին: Դէպքերը տխուր էին: Այս նոր մթնոլորտը ստեղծած էր նոր պահեր, որոնք կարելի չէր մոռնալ: Պատահած էին «բաներ»` շփոթ տրամադրութեան մէջ, եւ որոնք յօշոտած էին վանքի ու վանականներու խաղաղութիւնը: Աժան գաղափարախօսութիւնը օրէնքը դարձուցած էր միջոց եւ նպատակ: Չափանիշները խախտած էին,  եւ լաւին սպասումը` կարօտ դարձած: Վանքէն ներս վախը սկսած էր կրծել շատերու ինքնութիւնը: Ուղղակի` գաղափարականօրէն սարսափելի իրավիճակ: Նոյնիսկ յոյսը ուշացած եւ ծախուած կը կարծուէր:

Ձեւով մըն ալ կար «որբացում» եւ մանաւանդ` համրանքի ու գոյատեւման խուլ եւ ներքին պայքար: Անկումի նշաններ: Կարծես ճշմարտութիւնը բանտարկուած ըլլար: Անոր համար վանքի պատերէն ներս անորոշը անիծող աղմկալից անէծքներ ծնունդ առած էին: Ու անկասկած կար անբնական կացութիւն մը, որ կամաց-կամաց այս ընթացքով բոլոր անմեղ հոգիները փլուզումի պիտի մատնէր: Եւ որպէսզի յուշ չդառնային, ատենէ մը ի վեր ախորժակով կը փնտռուէին անհրաժեշտն ու ճշմարիտը: Այս անհանգիստ վեղարաւորները նաեւ կը մտածէին, որ իբրեւ հակազդեցութիւն` հաւաքական կամք եւ տեսիլք էր պէտք:

Բայց կը պակսէր բոլորը համախմբող եւ միակամ դարձնող ժամանակը:

Մտահոգութիւն էր, թէ այս բոլորէն ետք ինչպէ՞ս կարելի պիտի ըլլար ստեղծուած կիրքերուն մէջէն ե՛ւ արժանապատուութեամբ ե՛ւ պաշտելի գիտակցութեամբ ե՛ւ խիզախութեամբ ամբոխին մէջէն բարձրագլուխ քալել:

Ու երեւակայութիւնը, իր բազմաթիւ երեսներով, իրենց միտքերը սկսած էր հալածել:

Կ’ուզէին նոր իմաստ տալ իրենց կեանքին: Իրենք`, այս նոր «յեղափոխականները» կը հաւատային, որ ծառայութեան պայքարի պատնէշի վրայ վատնած էին կեանք մը` յանձնառութեամբ լի: Կ՛ուզէին բացուիլ բոլորին եւ միեւնոյն ատեն շարժման մէջ դնել նոր գաղափարներն ու բոլոր հնարքները: Նոր թափով ապրիլ: Հասկնալի էր,  որ բոլորն ալ զոհ էին եւ նոյնքան ալ` զոհաբերող: Չէ՞ որ բոլորն ալ տարիներէ ի վեր իրենց ճակատները մաշեցուցած էի նոյն խորանի մարմարներուն վրայ` հաւասարապէս եւ հաւատարիմ: Ուրեմն սխալ մեկնակէտ մը կար: Ըլլալու էր: Նոյնքան սխալ որդեգրում: Ուրեմն նաեւ պէտք էր անդրադառնալ այս բոլորի մասին, որպէսզի իրենց ինքնութիւնը չմաշէր: Վերջ ի վերջոյ պէտք էր թօթափել հին մտայնութիւնը, որպէսզի կարելի ըլլար այս երդուեալներուն իրենց նախկին հպարտ ինքնութիւնը վերագտնել:

Ուստի վանքէն ներս տիրող անբնական կացութեան դիմաց պէտք էր համախմբել ուժերը: Արթննալ եւ արթնցնել ամէն տեսակի յարգելի ճշմարտութիւն: Անխտիր բոլոր

հոգեւորականներուն միտքերը կենսունակ պահել եւ վերահաստատել իրաւունքը ազատ կամքին ու նաեւ փոխելու, ընտրելու, նորոգելու եւ նորոգուելու գաղափարին, որովհետեւ տակաւին վանքէն ներս կազմակերպչական, հինցած ու մաշած աշխատանքները կուրօրէն կը շարունակուէին: Գիտակցիլ եւ խուզարկումներ կատարել պէտք էր: Այլ խօսքով` ներկայ մակերեսէն դուրս գալ: Միւսներէն` անմիջական շրջապատէն տարբեր ըլլալը հաստատել: Բոլոր հաւատաւորներու գիտակցութիւնը նորոգել: Շեշտաւորել իրականութիւնը տանող հարցերն ու մանաւանդ չկորսնցնել կապը իրականութեան հետ:

Այո,՛ ճիշդ էր, կային կարգ մը խաթարումներ: Տեսանելի եւ անտեսանելի: Բայց  այս բոլորին պատճառը հաստատել էր պէտք` ներշնչող հոգեկան իրականութեան բացակայութեան պատճառներուն կողքին: Էական էր ըլլալ արդար եւ հրաժարիլ յաւակնութիւններէ: Հապճեպով չդատել: Հետաքրքրական էր, որ այդ ժամուն նաեւ տեսանելի էր բոլորի յիշողութեան հետ ընկերացող մտքի ամօթի զգացումը: Բոլորն ալ կ՛ուզէին դարձեալ հրաշքին հաւատալ եւ բարակ յոյսի մը թելէն բռնած` քալել: Հաւատալ եւ նոյնքան ալ յուսալ, որ կարելի պիտի ըլլար համոզել եւ ազատօրէն ու արդար ունենալ բոլոր «ինչո՞ւ»-ներուն եւ «պէտք է»-ներուն համոզիչ պատասխանները: Ըլլալ այն, ինչ որ այսօրը կը պահանջէ: Հինին փառքը ոտնակոխ չընել: Հարցերը ամբողջութեամբ դիտարկել, որովհետեւ բոլորը կը հաւատային, թէ որեւէ ատեն աղտոտ ծովերու մէջ դրախտային ծաղիկներով կղզի կարելի չէ գտնել:

Այսպէս ըսած էին հին մեծերը: Բացարձակ ճշմարտութիւն մը:

Անհիմն պատճառաբանութիւններով, դժբախատաբար, ազգային եւ հոգեւոր գոյութիւն ունեցող հարցերը մնացած էին անլոյծ: Երբեմն նման որոշումներու մէջ տեսանելի էր ներողամտութեան ոգիի բացակայութիւնն ու փոխադարձ հանդուրժողականութեան եւ

վստահութեան մթնոլորտի պակասը:

Չէ՞ որ տարիներով սորված, խօսած եւ երազած էին, չկորսնցնել հոգիի բանալին: Այդ պատճառով ալ երկու կողմերը պէտք էր խօսէին հանդարտ, պարզ եւ անկեղծներու նման: Ա՛լ հերիք էր, ամէն դէպքին դիմաց, իբրեւ ապահովութեան պարիսպ, լռութեան պատը բարձրացնել:

Լաւ սովորութիւն մը չէր: Ձգտում պէտք էր դէպի նոր ամբողջականութիւն` կեանքի ու գործելակերպի նոր էջերով: Ճիշդ էր, որ վանքը միշտ հանդարտ ծովու վրայ չէր նաւարկած, սակայն պահը հասած էր ինքնասթափութեան:

Լսել, ղեկավարել եւ ուղղել: Արդարօրէն եւ անկողմնակալ:

Ու նորութիւն մը չէր, որ իւրաքանչիւր նոր դէպք կամ նոր պատահար իրեն հետ պիտի բերէր նոր մտածում: Ուստի հարկաւոր էր մակերեսէն անդին անցնիլ եւ խորքը թափանցել` միաժամանակ պահպանելով հին ու նոր բոլոր արժէքները: Այսինքն անկեղծ մնալ նպատակին հետ, որովհետեւ այս ընթացքով կամաց-կամաց վանքը պիտի ամայանար: Վերջին հաշուով, գերագոյն նպատակը պէտք էր, ըլլար բոլորին ջանքերը խառնել բոլորին աշխատութեանց մէջ, համախորհուրդ եւ ծրագրուած եւ ոչ` դուրսէն թելադրուած:

Գլխաւոր հարց էր, թէ մինչեւ ե՞րբ պիտի շարունակուէր ներքին այս քանդումը: Ի՞նչ պիտի ըլլար վերջը: Ուստի հարկ էր կամուրջ նետել հաւատաւոր եւ հաւատացեալ ամբոխին հետ անխտիր: Թէեւ ուղղութիւնները շատ էին եւ ընտրութիւնները սրբազան, բայց պէտք էր հասկնալ խօսքի եւ շարադրանքի իմաստը:

Հաւատացէ՛ք` տաժանելի է այս զգացումը: Ճակատագրի դասերէն վանկ մը իսկ կարելի չէր փոխել:

Ըսէ՛ք` ո՞վ է մեղաւորը, եթէ շուրջինները, պատասխանատուները, «մեծերը» չէին կրնար տեսնել այս պարզ իրականութիւնը: Ահա սրտնեղիչ տագնապը այս հոգեւորականներուն:

Անհրաժեշտ էր ծածկել ղեկավարի կամ ղեկավարներու մտքի նման ողբալի խեղճութիւնը, որովհետեւ ծովեզերքի խիճերուն նման տարուէ տարի վանականները պիտի հիննային:

Ասոնք բոլորն ալ ի խորոց սրտէ բխող տենչանքներ էին: Ուստի պայման էր վերագտնել ապրելու եւ գոյատեւելու հպարտութիւնը: Նոյնքան ալ պարտաւոր էին բանալ եւ կարդալ պատմութեան լուսաւոր եւ մութ էջերը: Դաս քաղել անցեալի այդ բաժիններէն: Վերազգաստանալ: Ժամանակի հրաւէրները ընդունիլ: Հետզհետէ հեռացող վանականներու զգալի բացակայութիւնը յուսալքում կրնար յառաջացնել: Նոր ոճ եւ նոր ձեւ տալ վանքի հոգեկան կազմուածքին: Այս բոլորը տոկուն եւ գիտակից զոհաբերող չափուած ապագայով, պայծառ նպատակի մը սիրոյն:

Շօշափելի իրականութիւն էր, որ վանքէն ներս մտածողութեան եւ արժէքներու

թերագնահատումը անախորժութիւններու ծնունդ տուած էր:

Ուստի, ինչպէ՞ս դիտել կեանքը, որպէսզի պահուի վանքին եւ անոր բնակիչներուն կեանքի ջերմութիւնը, եւ որպէսզի անոնք յաւերժօրէն ե՛ւ ճակատաբաց ե՛ւ կանգուն ու հպարտ շարունակեն իրենց առաքելութիւնը, նախապայման է ըլլալ արդարամիտ ու պահել եւ պահպանել ու գուրգուրալ մնայուն արժէքներուն վրայ:

Ահա թէ ինչո՛ւ այս եւ բոլոր գալիք օրերուն համար պէտք էր ճկուն, կայտառ, հզօր, ազատ, հաւատաւոր եւ համախորհուրդ վանականութիւն մը ունենալ, որուն մէջ թաքնուած ըլլար վեհութեան ու յաւերժութեան խորհուրդը: Ու հաստատապէս յաղթողը պիտի ըլլային` ստեղծագործ ոգին, մտածելու ազատ թափը եւ վանքի ու վանականներու արժանապատուութիւնն ու հոգեւոր որակը:

***

Վերջապէս ճաշատան լոյսերը անջատուեցան եւ սեւազգեստ խումբը շարքով եւ անշշուկ սկսաւ ուղղուիլ վանահօր սենեակը, ուր արդէն ժամանակէ մը ի վեր իր պատուհանին առջեւ, լուռ եւ խոժոռ կանգնած, կը սպասէր նոյնինքն վանքի տարիներու մեծաւորը:

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here