ՍՐՏԱԳԻՆ ԿՈՉ ԵՒ ՍՏՈՐԱԳՐԱՀԱՒԱՔ ՓՐԿԵՆՔ ՀԱՅԵՐԷՆԸ

0
174

Ընկերներ, Բարեկամներ եւ  Հայրենակիցներ

Ստորեւ ձեզի կը ղրկեմ մեր առցանց keghart.com թերթին կողմէ նախաձեռնուած կոչին առաջին տարբերակը առ ի գիտութիւն։ Հաճեցէք ուշի ուշով կարդալէ ետք ինծի ղրկել ձեր առաջարկութիւններն ու դիտողութիւնները։

Նոյն գրութիւնը պիտի ստանան նաեւ իմ շրջանակիս այլ ընկերնր (տարբեր ասպարէզներու մասնագէտներ եւ մտաւորականներ), որպէսզի անոնք նոյնպէս իրենց ներդրումը ունենան սոյն կոչին մէջ։

Պիտի խնդրեմ ձեզմէ որ կարելի փութով ղրկէք ձեր խօսքը։

Դոկտ. Մինաս   Գոճայեան

Յարգելի հայրենասէր բարեկամ,

 

Հայկական քաղաքակակրթութեան բազմահազարամեայ պատմութենէն մեր սերունդներուն փոխանցուած մեծագոյն աւանդներէն մեզի հասած է մեր ժողովուրդի ինքնութեան ամէնէն կարեւոր յատկանիշներէն եւ հարստութիւններէն մէկը՝ ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՈՒՆ, որուն մէջ խտացուած են մեր ազգին բոլոր առանձնայատկութիւնները, ոգին եւ պատմական փորձառութիւնը։

Մինչեւ Ցեղասպանութիւն հայութիւնը գերագոյն ճիգերով եւ մեծ զոհողութիւններով տարուէ տարի կը բարելաւէր իր յաղթական երթը միշտ վառ պահելով այն երազը, որ բախտաւոր օր մը մեր ազգը պիտի վերականգնէր իր գերեվարուած հայրենիքը եւ իր ճակատագիրը պիտի կերտէր ու զարգացնէր ինչպէս բազմաթիւ այլ քաղաքակիրթ ազգեր։

Մեր պատմութեան մէջ արիւնարբու ցեղերու եւ կայսերապաշտ պետութիւններու քաղաքականութեան պատճառով արեւմտահայ հատուածը կորսնցուց իր հիմնական խարիսխներէն ՀՈՂԸ, ԱԶԳԻՆ ՄԵԾ ՄԱՍԸ, ՆԻՒԹԱԿԱՆ ՄՇԱԿՈՒԹԻ  ԿՈԹՈՂՆԵՐԸ եւ  ՈՒՆԵՑՈՒԱՑՔԸ։

Արեւելեան Հայաստանի մէկ մասը փրկուեցաւ եւ ստեղծուեցան հայկական հանրապետութիւնները, ուր հայութեան մնացորդացը վերընձիւղուեցաւ, ստեղծելով պետութիւն, զարգացնելով իր մշակոյթը եւ կերտելով քաղաքակիրթ  հասարակարգ մը։ Շնորհիւ այս մեծ հրաշքին հայոց լեզուի արեւելեան ճիւղը բարձրացաւ պետական լեզուի մակարդակի, որով զարգացան երկրին մշակոյթը, հանրակրթական կեանքը, գիտութիւնն ու արուեստները։

Դժբախտաբար մեր պատմութեան մեծագոյն աղէտը պատճառ դարձաւ որ մեր մայրենիին արեւմտեան ճիւղը դառնայ տարաշխարհի մեծամասնութեան լեզուն։ Այսօր այդ արեւմտահայերէնը հասած է կործանման կամ անհետացման եզրին, սփիւքահայութեան զանազան հատուածներուն մէջ հետզհետէ խորացող ձուլման եւ ազգային ինքնութեան կորստեան պատճառով։

Այս պայմաններու տակ փրկութեան որպէս լաստ մեզի մնացած է միայն նորանկախ Հայաստանը, որ կը յուսանք իր թեւերուն տակ պիտի առնէ մեր մեծագոյն ժառանգութիւններէն մէկը՝ ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՈՒԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒՄԸ։

Սակայն մեծ ցաւով կը նկատենք թէ՝ մեր հայրենիքին մէջ արեւելահայերէնն ալ վտանգուած է եւ այս ընթացքով հեռու չէ այն օրը, երբ քաղցր արեւելահայերէնն ալ դառնայ արտառոց ու աղճատուած լեզու մը, որ շատ ծանր հարուած մը պիտի հասցնէ մեր ազգային ինքնուրոյն պետութեան եւ հայ ազգին ինքնութեան։

Արդէն քանի տասնամեակէ իվեր արեւելահայերէնը ենթարկուած է օտար բառերու խորթ ու անհարկի հարուածներու։ Մեր երանելի գրողներու, բանաստեղծներու եւ հայագէտներու լեզուն աղճատուած է օտարահունչ եւ անշնորհք օտար բառերու եւ եզրերու «հայացումներու» հետեւանքով։ Փոխանակ Մեսրոպ Մաշտոցի, Սահակ Պարթեւի, Խորենացիի, Եզնիկի աւանդութիւններով շարժելու, նորօրեայ «հայախօսներն» ու «հայագիրները» աղբամանի վերածած են մեր մայրենին՝ անհասկնալի դարձնելով արեւելահայերէնը։

Մեր նախնիներէն մեզի ժառանգուած լեզուին հասցուած է ու կը հասցուի մահացու հարուած՝ պետական այրերու, լրագրողներու, թղթակիցներու, հաղորդավարներու եւ հեռատեսիլի մեկնաբաններու կողմէ։ Ցաւալին այն է, որ վերջէն մտած հայոց լեզուի էութեան խորթ բառերն ու արտայտութիւնները կը ներկայացուին իբրեւ «հայացած» բառեր։ Դժբախտաբար օտար բառերու այս սանձարձակ գործածութիւնը կը բացատրուի «ժամանակի նորութիւններու» եւ «աշխարհի հետ կապ պահելու» ոչ-գիտական բացատրութիւններով։

Հետեւաբար, սոյն ստորահաւաքով պահանջելու պէս կը խնդրենք հայրենիքի պատկան մարմիններէն, որ

 

ա.- անյապաղ կերպով ստեղծուի ազգային ժողովին ենթակայ եւ լայն                իրաւունքներ վայելող գերագոյգ մարմին մը, որպէսզի կանոնակարգէ նոր       բառեր ստեղծելու հիմնարար սկզբունքները, ինչպէս սկսած էին Հայաստանի մէջ 50-60-ական թուականներուն.

 

բ.- վերջին տասնամեակներուն մուտք գործած օտար եւ զազրահնչիւն                բառերը փոխարինել իսկական հայարմատ բառերով ու եզրերով.

 

գ.- խիստ հսկողութիւն բանեցնել զանգուածային լրատուական միջոցներու    ղեկավար մարմիններուն՝ դրական գրաքննութեան ենթարկելու                պաշտօնական ելոյթներն ու հաղորդագրութիւնները.

 

դ.- յաճախակի հեռատեսիլային հաղորդումներով եւ ժողովուրդին սիրելի               մտաւորականներուն մասնակցութեամբ սատարել հայերէն նոր բառերու          տարածման եւ քաջալերել մեր հասարակութիւնը որ իբրեւ թէ                գործնականութեան եւ դիւրութեան պատրուակով օտար բառեր չգործածեն     մեր գեղեցիկ լեզուին մէջ։

 

ե.- յարգել գրական արեւելահայերէնի քերականական եւ շարահիւսական        օրէնքները, որպէսզի մեր քաղցրահնչիւն  արեւելահայերէնը վեր մնայ             գաւառական ներխուժումներէ։

 

Մենք հաւատացած ենք որ Հայ ժողովուրդը խիստ դրականօրէն կը մօտենայ մեր կոչին եւ անոր ազգակերտիչ ուղղութեան։

 

 

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here