Լսատեսողական նոր օրինագիծին  Մոսկուայի պատճառած անհանգստութիւնը

0
338
ՀԱՅԱՍՏԱՆ – ՌՈՒՍԱՍՏԱՆ
« ՆՈՐ ՅԱՌԱՋ»
Հայաստանի մէջ ընթացքի մէջ է լսատեսողական նոր օրէնքի մը որդեգրման գործընթացը։ Օրինագիծը արդէն առաջին ընթերցումով ընդունուած է Ազգային ժողովին կողմէ։ Օրինագիծին գլխաւոր միտք բանին հայերէնի պետական լեզուի դիրքը ամրապնդելն ու անոր արժանի տեղը յատկացնելն է հայաստանեան լսատեսողական դաշտին մէջ։ Ատով ուղղակի կամ անուղղակ կերպով թիրախ կը դառնան նաեւ հեռատեսիլի ռուսական կայանները, որոնց համար,– օրէնքին վերջնական բնոյթ ստանալու պարագային,– պարտադիր կը դառնայ յայտագրերու հայերէն թարգմանութիւնը ապահովել, կամ գոնէ հայերէն ենթագրերով ներկայացնել։
Այս կարգադրութիւնը բնաւ հաճելի չէ, բնականաբար, ռուսական կողմին համար։ Երեւանի մէջ Ռուսաստանի դեսպանատունը այս մասին հաղորդագրութիւն մը հրապարակած է, զոր կու տանք ստորեւ։
Միւս կողմէ «Սասնայ ծռեր» համահայկական շարժումն ալ իր կարգին հաղորդագրութիւն մը հրապարակած է  ուր ջերմօրէն պաշտպանելով առնուած քայլը, կը դատապարտէ ռուսական կողմին նշեալ յայտարարութեամբ՝ «տողամէջերուն» կատարած ծածուկ սպառնալիքները։
Ռուսաստանի դեսպանատուն.
«Տեսալսողական մեդիայի մասին» օրինագիծը ուղղակիօրէն պիտի ազդէ Հայաստանի մէջ
ռուսական հեռատեսիլի ալիքներու ճակատագրին վրայ
Հայաստանի մէջ Ռուսաստանի դեսպանատան մամլոյ ծառայութիւնը՝ «Տեսալսողական մեդիայի մասին» օրինագծի առաջին ընթերցմամբ ընդունման վերաբերեալ յայտարարութիւն մը հրապարակած է։ Նշենք, որ ըստ օրինագիծին՝ ձայն-հեռատեսիլի յատկապէս ռուսաստանեան ալիքներու ծրագրերը այսուհետեւ Հայաստանի մէջ կրնան հեռարձակուիլ, եթէ անոնք կը ներկայացուին թարգմանաբար կամ կ՚ուղեկցուին հայերէն ենթագրերով։
Ռուսաստանի դեսպանատան յայտարարութեան մէջ կը նշուի.
«Որքան կը հասկնանք, տուեալ պարագային խօսքը կը վերաբերի օրէնսդրական դաշտի քննարկման, որ ուղղուած է Հայաստանի մէջ տեսալսողական զանգուածային լրատու միջոցներու (ԶԼՄ) գործունէութեան իրաւական հողի արդիականացման, ըստ էութեան, «Հեռուստատեսութեան եւ ռադիոյի մասին» օրէնքի փոխարինման միջոցով: Նախ, կը փափաքէինք նշել, որ տուեալ հարցը Հայաստանի ներքին գործն է: Միեւնոյն ժամանակ, նոր օրէնքը ուղղակիօրէն պիտի ազդէ Հայաստանի մէջ ռուսական հեռատեսիլի ալիքներու ճակատագրին վրայ: Մենք ուշադիր կը հետեւինք գործընթացին: Սակայն եթէ աւելի լայն դիտարկենք հարցը, անկասկած ան լրջօրէն պիտի փոխէ մետիաներու տարածքը: Նոր պայմաններու տակ՝ հեռատեսիլի ռուսական ալիքները պիտի հեռարձակուին հանրային բազմասփռումի փունջին մէջ (multiplex) միայն միջպետական համաձայնագրի հիմքով: Այսինքն՝ պէտք է համաձայնիլ «խաղի նոր կանոններ»-ուն, զորս կը ներկայացնէ հայկական կողմը: Ռուսական կողմը բազմիցս յայտնած է նման երկխօսութեան պատրաստակամութեան մասին: Կը սպասենք մեր հայ գործընկերներու պատասխանին:
Բանակցութիւններու կարեւոր բաղադրիչն է «լեզուական» անվտանգութիւնը: Որքան կը հասկնանք, ատով պայմանաւորուած է օրինագծին մէջ առկայ՝ արտասահմանեան մետիաներուն վերաբերող պահանջը: Խօսքը յատկապէս ռուսալեզու ծրագրերուն մասին է: Գաղտնիք չէ, որ Հայաստանի անկախութեան սկզբնական շրջաններէն ռուսերէնը ձեւական առումով կորսնցուցած է իր յատուկ կարգավիճակը: Նոր պահանջները ըստ էութեան կը շարունակեն այդ գործընթացը: Սակայն փաստօրէն ռուսերէնը այսօր մեծ դեր կը խաղայ Հայաստանի մէջ: Մենք գիտենք, որ Հայաստանի քաղաքացիներու զգալի մասը կապ ունի Ռուսաստանի հետ՝ ոմանք հոն կ՚աշխատին, ոմանք՝ հոն կ՚ապրին կամ հոն ունին հարազատներ, որոնց կ՚այցելեն եւ այլն:
Մեր երկիրները կը միաւորէ ԵԱՏՄ-ի եւ ՀԱՊԿ-ի անդամակցութիւնը: Եկէք, օրինակ, դիտարկենք Ռուսաստանի մէջ հայ վարորդներու վարորդական իրաւունքներուն առնչուող իրավիճակը: Ատոր համար, սկզբունքով՝ պէտք է որ Հայաստանի մէջ ռուսերէնը պաշտօնական կարգավիճակ ունենայ: Սակայն հակառակ ատոր բացակայութեան՝ ՀՀ քաղաքացիներուն համար ռուսական կողմը կը փորձէ ընդունելի որոշում կայացնել ԵԱՏՄ-ի շրջանակին մէջ միացեալ ջանքերով: Սա միայն մէկ օրինակ է, որ կը վկայէ Հայաստանի մէջ ռուսերէնի յատուկ դերին մասին:
Այդ իրողութիւններով պայմանաւորուած է հայ հասարակութեան հետաքրքրութիւնը հեռատեսիլի ռուսական ալիքներուն նկատմամբ: Օրինակ՝ համաձայն Հայաստանի ձայն-հեռատեսիլի գործունէութեան մասին հաշուետւութեան՝ Հայաստանի մէջ հեռարձակուող «Առաջին ալիք»-ը, «ՌՏՌ Պլանետա»-ն եւ «Ռոսսիա. Կուլտուրա»-ն ունին բաւական ամուր եւ կայացած լսարան:
Նկատի ունենալով նոր օրէնսդրական պահանջները՝ ակամայ կը ծագի ալիքներու վճարովի փունջերու հասանելիութեան հարցը: Արդարեւ, եթէ մէկը համարէ, որ հանրային փունջին ալիքները չեն գոհացներ տեղեկատուական իր պահանջները, ապա ան ստիպուած պիտի ըլլայ ընտրութիւն կատարելու աւելի ընդարձակ բովանդակութեամբ վճարովի փունջերուն ի նպաստ: Բայց, արդեօ՞ք այսօր Հայաստանի մէջ բոլորը կրնան ատիկա թոյլ տալ իրենց:
Յաճախ կը լսենք զանազան նախատինքներ հեռատեսիլի ռուսական ալիքներով ցուցադրուող հաղորդումներու բովանդակութեան վերաբերեալ: Ատիկա, մեծ մասամբ նախասիրութեան հարց է: Ընդհանուր առմամբ, որեւէ ԶԼՄ, ներառեալ՝ հեռատեսիլի ալիքները, կը ներկայացնեն մէկ կամ քանի մը տեսակէտ, որոնց հետ հեռուստադիտողը իրաւունք ունի համաձայն ըլլալու կամ չըլլալու: Կարելի է նոյնիսկ զանոնք վիճարկումի նիւթ դարձնել. ինչպէս ծանօթ է, ճշմարտութիւնը կը ծնի վէճերու շնորհիւ:
Այս ամէնը մտորումներ են, որոնք որեւէ կերպով չեն յաւակնիր օրէնսդրական գործընթացին միջամտել: ՀՀ երեսփոխանները պիտի քուէարկեն՝ մեկնելով իրենց պետութեան եւ ժողովուրդին շահերուն սեփական ընկալումներէն: Անշուշտ, Ռուսաստան յարգանքով կը վերաբերի այդ առումով որեւէ որոշումի: Միեւնոյն ժամանակ, կը յուսանք, որ վերոգրեալը պիտի լրացնէ ընթացող քննարկումներուն ընդհանուր պատկերը: Մա՛նաւանդ, որ նոր օրէնքը զգալիօրէն պիտի ազդէ տեղեկատուական քաղաքականութեան վրայ, որ մեր երկիրներուն եւ ժողովուրդներուն միջեւ յարաբերութիւններու ամբողջութեան զգալի մէկ մասն է»:
«ՍԱՍՆԱՅ ԾՌԵՐ»-ՈՒ ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆԸ
Հայաստանում կայ եւ լինելու է
մէկ պետական լեզու՝ հայերէնը
Ռուսաստանի Դաշնութիւնը Հայաստանի Հանրապետութիւնում իր դեսպանութեան միջոցով հերթական անգամ բացայայտ կերպով միջամտում է մեր ներքին գործերին։
Դեսպանութեան մամուլի ծառայութիւնը յայտարարութիւն է տարածել ՀՀ ԱԺ-֊ում «Տեսալսողական մեդիայի մասին» օրինագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունուելու առթիւ, ըստ որի, մասնաւորապէս, ռուսաստանեան հեռուստաալիքների ծրագրերը ՀՀ֊ում այսուհետեւ կարող են հեռարձակուել, եթէ ներկայացւում են թարգմանաբար կամ ուղեկցւում են հայերէն տիտրերով։
ՌԴ դեսպանութիւնն իր փաստացի անհամաձայնութիւնն է յայտնում օրինագծին եւ առաջարկում է ռուսերէնը ՀՀ֊ում դարձնել պաշտօնական լեզու։ Հակառակ պարագայում նա իր յայտարարութեան տողատակերում սպառնում է ոչ միայն չլուծել Ռուսաստանում աշխատող ՀՀ քաղաքացի վարորդների վկայականների ճանաչման հարցը եւ շահարկումների միջոցով ՀՀ դէմ տրամադրել ռուսաստանեան հաղորդումներ դիտող Հայաստանցիներին, այլեւ էապէս վերանայել երկու երկրների եւ ժողովուրդների միջեւ յարաբերութիւնների համալիրի մաս կազմող տեղեկատուական քաղաքականութիւնը։ Այս վերջինը նշանակում է, որ չհնազանդուելու դէպքում Ռուսաստանը սպառնում է քարոզչական պատերազմ վարել մեր դէմ։
Դատապարտում ենք Հայաստանի Հանրապետութեան եւ մեր ազգային ինքնութեան առանցքը կազմող Հայոց լեզուի նկատմամբ Ռուսաստանի Դաշնութեան անյարգալից ու ծաւալապաշտական քաղաքականութիւնը։
Ռուսաստանը ստիպուած է հաշտուել, որ ռուսերէնը մեզ համար եղել է եւ մնալու է որպէս օտար լեզու, իսկ մեր պատմութեան որոշակի փուլում Ռուսաստանի եւ ռուսերէնի երբեմնի դերն ու նշանակութիւնն անդառնալի կերպով նուազում են։
Սասնայ Ծռեր համահայկական շարժման քարտուղարութիւն
27 Յունիս 2020 թ., Երեւան ■

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here