Նախարար Մնացականեանի հարցազրոյցը՝ հեռատեսիլի «France 24» կայանին

0
357
« ՆՈՐ  ՅԱՌԱՋ»
Հայաստանի Արտաքին գործոց նախարար Զօհրապ Մնացականեան Յուլիս 21-ին հեռավար հարցազրոյց մը տուած է «France 24» հեռատեսիլի կայանին, զոր կը ներկայացնենք ստորեւ.-
– Պարոն նախարար, վերջին շաբթուան ընթացքին Հայաստանի եւ Ազէրպայճանի միջեւ ռազմական բախումներ տեղի ունեցան։ Երկու երկիրները տարիներէ ի վեր պայքարի մէջ են՝ Լեռնային Ղարաբաղի ճակատագրին շուրջ։ Յամենայն դէպս, ի տարբերութիւն նախորդ բռնկումներուն, վերջին շրջանի բախումները տեղի ունեցան Արցախէն բաւական հեռու՝ երկու երկիրներու հիւսիսային սահմանին: Նուազագոյնը 16 հոգի մահացաւ, որ 2016-էն ի վեր զոհերու մեծագոյն ցուցանիշնն է։ Սակայն վերջին քանի մը օրերու ընթացքին իրավիճակը կարծէք թէ հանդարտ է։ Ձեր տեսակէտով` մարտական գործողութիւնները աւարտա՞ծ են, թէ՞ կրնան շուտով վերսկսիլ։
Զօհրապ Մնացականեան – 12 Յուլիսին ազէրպայճանական զինուած ուժերը յարձակման եւ ներթափանցման փորձ կատարեցին հայկական դիրքերու ուղղութեամբ՝ հայ-ազէրպայճանական սահմանի հիւսիսարեւելեան հատուածին մէջ։ Այդ փորձերը վճռականօրէն ետ մղուեցան, որուն յաջորդեց հայկական դիրքերու, ինչպէս նաեւ քաղաքացիական ենթակառոյցներու եւ բնակչութեան հրետակոծութիւնը:
Մենք վճռական եղանք մեր պաշտպանութեան մէջ։ Նաեւ շատ սերտօրէն համագործակցեցանք մեր գործընկերներուն, յատկապէս՝ Մինսքի խումբի համանախագահ երկիրներու՝ Ֆրանսայի, ԱՄՆ-ու եւ Ռուսաստանի հետ՝ մարտական գործողութիւնները դադրեցնելու եւ հրադադարը վերականգնելու ուղղութեամբ։
Ինչ որ տեղի ունեցաւ, ըստ էութեան, վերջին շաբաթներու եւ ամիսներու ընթացքին Ազէրպայճանի մէջ մեծ թափ ստացած ռազմատենչ եւ ատելութեան հռետորաբանութեան դրսեւորում էր։ Ըստ երեւոյթին, անոնք կը փորձարկէին Հայաստանի վճռականութիւնն ու կարողութիւնները Լեռնային Ղարաբաղի սահմաններէն դուրս։ Եւ ասիկա իրապէս շատ վտանգաւոր զարգացում էր:
Առայժմ յաջողեցանք հանդարտեցնել իրավիճակը: Մինսքի խումբի համանախագահներուն հետ սերտ համակարգումով՝ քանի մը օր առաջ անգամ մը եւս յաջողեցանք վերականգնել հրադադարը: Բայց դեռ փխրուն իրավիճակ է: Առայժմ ան կը պահպանուի, եւ մեր նպատակն է ապահովել հրադադարի կայուն վերականգնումը: Ասիկա, ի հարկէ, մեր կարեւոր առաջնահերթութիւնն է:
– Ազէրպայճան կ՚ըսէ, թէ դո՛ւք սկսած էք մարտական գործողութիւնները։ Ան նաեւ սպառնաց հարուածել Մեծամօրի հիւլէակայանը, եթէ շարունակէք, ինչպէս իրենք կ՚ըսեն, ձեր գրգռութիւնները։ Ինչպէ՞ս կ՚արձագանգէիք այս երեւոյթին։
Զ.Մ. – Ինչ կը վերաբերի ձեր առաջին հարցումին, մենք բաւական հաստատակամ եղանք լարումի վտանգներու նուազեցման եւ հրադադարի խախտման հետաքննութեան միջոցներու ներդրման հարցերուն մէջ: Շատ հաստատակամ ենք նաեւ հետագայ միջոցներու ձեռնարկման հարցին մէջ, ինչպէս օրինակ՝ դիտարկման միջոցներու ընդլայնումը, տեղւոյն վրայ ուղղակի կապի հաստատումը: Ասոնք միջոցներ են, որոնք մեզի կ՚օգնեն վերահսկելու հրադադարը: Սակայն Ազէրպայճան այդքան ալ պատրաստակամ չէ ընդունելու այս առաջարկները եւ ներդնելու այնպիսի միջոցներ, որոնք կը բացառեն հրադադարի խախտումներու հետագայ կարելիութիւնները: Ուստի, անգամ մը եւս կոչ կ՚ընեմ անոնց գալ բանականութեան դաշտ եւ ընդունիլ այդ առաջարկները, եւ մեզի հետ աշխատիլ հրադադարի ամրապնդման ուղղութեամբ:
Ինչ կը վերաբերի հիւլէակայանին ուղղուած սպառնալիքներուն, կը կարծեմ, որ ատիկա աւելի լայն՝ տարածաշրջանին ուղղուած սպառնալիք է, անպատասխանատւութեան ցայտուն դրսեւորում է, փաստացի սպառնալիք՝ նաեւ սեփական ժողովուրդին հանդէպ: Ասիկա շատ մտահոգիչ է եւ ցոյց կու տայ բանականութեան տագնապ: Կը կարծեմ, որ շատ կարեւոր է Պաքուի՝ ողջամտութեան դաշտ գալը:
– Ո՞վ է պատասխանատուն։ Ես կ՚ենթադրեմ, թէ դուք կը մատնանշէք Ազէրպայճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւը, որ քանի մը շաբաթ առաջ հրապարակաւ յայտարարեց, թէ հարցի խաղաղ լուծման ջանքերը ոչ մէկ տեղ կը տանին…։ Կամ ալ կը կարծէ՞ք, թէ Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանը կրնայ ըլլալ այս ամէնուն իրական պատճառը։
Զ.Մ. – Կ՚ուզեմ անգամ մը եւս ընդգծել, որ Հայաստան լիովին յանձնառու է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտութեան խաղաղ կարգաւորման: Պատերազմը տարբերակ չէ։ Պատերազմը իսկական աղէտ մը կ՚ըլլայ ամբողջ տարածաշրջանին համար։ Հայաստանն ու Արցախը ունին պաշտպանուելու կարողութիւն։ Սակայն պատերազմը պէտք է ամբողջութեամբ բացառուի։ Մենք լիովին յանձնառու ենք հարցին խաղաղ լուծման այնպիսի մօտեցումին, որ Հայաստանի, Արցախի, ինչպէս նաեւ Ազէրպայճանի շահերը հաւասարապէս կը յարգուին: Մենք կ՚աշխատինք փոխզիջման վրայ հիմնուած լուծման ուղղութեամբ եւ պիտի շարունակենք ջանքեր ներդնել խաղաղ կարգաւորման համար: Ա՛յս եղած է ու կը մնայ Հայաստանի յանձնառութիւնը:
Ինչ կը վերաբերի Թուրքիոյ, կրկին շատ մտահոգիչ երեւոյթ է, քանի որ մենք ականատես եղանք այդ երկրին ապակայունացնող դերին իր հարեւան տարածքին մէջ՝ Արեւելեան Միջերկրական, Հիւսիսային Ափրիկէ, Մերձաւոր Արեւելք: Այժմ մենք ականատես կ՚ըլլանք անկայունութեան այս գործօնը մեր տարածաշրջան՝ Հարաւային Կովկաս տեղափոխելու փորձին: Այս փորձը նաեւ կը ներկայացուի Հարաւային Կովկասի մէջ Թուրքիոյ «պատմական առաքելութեան» լույսին ներքոյ: Դուք կը հասկնաք, որ նման «պատմական առաքելութիւնը» Հայաստանի մօտ կ՚արթնացնէ վերջին դարասկիզբին գործուած Հայոց ցեղասպանութեան տխուր յիշողութիւններ, եւ ի հարկէ, մենք խիստ մտահոգուած ենք այդ առնչութեամբ: Մենք նաեւ անգամ մը եւս ականատես կ՚ըլլանք հետեւանքներուն Հայոց դէմ գործուած այդ ոճիրին անպատժելիութեան, որ Թուրքիոյ հիմք կը ծառայէ յստակօրէն պնդելու՝ Հարաւային Կովկասի մէջ որեւէ դերակատարութեան վրայ:
– Դուք նշեցիք Թուրքիոյ դերին օրինակը Սուրիոյ եւ Լիպիոյ մէջ: Հարցումս շատ պարզ ձեւակերպեմ. արդեօք մտահո՞գ էք, որ Թուրքիա կրնայ աւելի անմիջական դեր խաղալ Ազէրպայճանի հետ հակամարտութեան հարցով, ներառեալ ռազմական ճամբով։ Ասիկա մտահոգութեան առարկա՞յ է, թէ՞ կը կարծէք, որ անոնք պարզապէս կը յայտարարեն իրենց աջակցութեան մասին:
Զ.Մ. – Այս հարցին մէջ Թուրքիա որեւէ դերակատարութիւն չունի: Խաղաղ կարգաւորումը կը վերաբերի Հայաստանին, Արցախին եւ Ազէրպայճանին, եւ Արցախի հետ միասին մենք շատ կառուցողական ձեւով կը շարունակենք սերտօրէն համագործակցիլ, Ազէրպայճանի հետ լուծում գտնելու համար: Մենք պէտք է աշխատինք հրադադարի ամրապնդման ուղղութեամբ, մենք պէտք է Ազէրպայճանէն լսենք ուժի սպառնալիքի կամ ուժի կիրառման մերժում: Մենք պէտք է աշխատինք այնպիսի միջավայր մը ստեղծելու վրայ, որ կը նպաստէ բանակցութիւններու յառաջընթացին:
Պէտք է աշխատինք պարտաւորութիւններու այնպիսի հաւասարակշռութեան ուղղութեամբ, որ կը նպաստէ համաչափ փոխզիջման հասնելու, պէտք է ըլլայ փոխզիջման վրայ հիմնուած լուծում, որուն չի նպաստեր Ազէրպայճանի առաւելապաշտական կեցուածքը: Ուստի, մենք պիտի շարունակենք այդ ուղղութեամբ աշխատիլ միջազգային իրաւագիր ունեցող Մինսքի խումբի համանախագահութեան ձեւաչափի շրջանակին մէջ: Մենք բարձր կը գնահատենք համանախագահներու՝ Ֆրանսայի, Ռուսաստանի եւ Միացեալ Նահանգներու դերը, եւ անոնց շատ կայուն ներդրումը, յանձնառութիւնն ու ներգրաւումը: Այս ձեւաչափի շրջանակին մէջ, մենք պիտի շարունակենք աշխատիլ խաղաղութեան ուղղութեամբ:
– Կը կրկնեմ հարցումս։ Դուք մտահո՞գ էք Թուրքիոյ՝ հակամարտութեան առաւել ուղղակի միջամտութեամբ։
Զ.Մ. – Ակնյայտօրէն մենք անտարբեր չենք կրնար ըլլալ, քանի որ ատիկա կ՚ըլլայ միայն ապակայունացնող ազդակ, եւ ի հարկէ, մենք չենք կրնար անտարբեր մնալ այդ գործօնին դէմ. ատիկա, անշուշտ, մտահոգութիւն կը յառաջացնէ։
– Դուք խօսեցաք Մինսքի խումբի համանախագահութեան մասին, բայց այդ մէկը արդիւնք չտուաւ։ Ըսել կ՚ուզեմ, թէ բանակցութիւնները ոչ մէկ փուլի հասած են։ Ինչո՞ւ չվերանայիլ բանակցային այս ձեւաչափը եւ ընել որեւէ այլ բան: Ինչո՞ւ շարունակել բան մը որ արդիւնք չի տար։
Զ.Մ. – Ես չեմ կրնար համաձայնիլ, որ ան չի բանիր: Ան կը գործէ շատ արդիւնաւէտ, եւ ունի շատ ամուր հիմքեր, շատ ամուր հարթակ, ուր երեք երկիրներն ալ՝ Ռուսաստան, Ֆրանսա եւ ԱՄՆ կ՚աշխատին շատ ներգրաւուած կերպով: Անոնք կը շարունակեն մեծ ներդրում ունենալ խաղաղ գործընթացին մէջ: Ես զայն կը համարեմ շատ դրական դերակատարութիւն եւ չեմ տեսներ փոխելու որեւէ պատճառ:
– Թոյլ տուէք վերջին հարցում մը։ Կը կարծէ՞ք, թէ երկու երկիրներու առաջնորդներու հանդիպումը վճռական դեր կրնայ խաղալ լարումի թուլացման եւ փակուղիէն դուրս ելլելու հարցով:
Զ.Մ. – Մենք յանձնառու ենք օգտագործելու ամէն միջոց՝ խաղաղ գործընթացը յառաջ մղելու համար: Ղեկավարներու միջեւ հանդիպումները այս գործընթացին մաս կը կազմեն. այդպիսի հանդիպումներ տեղի ունեցած են անցեալին, եւ կարծեմ՝ վերստին տեղի կ՚ունենան: Սակայն այս հանդիպումները պէտք է զգուշօրէն նախապատրաստուին, քանի որ մենք իրապէս կը ձգտինք ստեղծելու յառաջընթացի լաւ հիմքեր:
Այսպէսով, կայ Արտաքին գործոց նախարարներու անմիջական ներգրաւում, որոնք կը բանակցին եւ կը նախապատրաստեն իրենց առաջնորդներու աշխատանքը: Մենք պիտի շարունակենք աշխատիլ բանակցութիւններով արդիւնքի հասնելու համար։ Ղեկավարներու հանդիպումը տեղի կ՚ունենայ միայն ա՛յն ժամանակ, երբ մենք լաւ հիմքեր կը նախապատրաստենք նմանօրինակ հանդիպման համար, որպէսզի բանակցութիւններուն մէջ յառաջընթաց արձանագրուի։
* * *
Նշենք, որ այս ամբողջ ըսուածներուն մէջէն Թուրքերուն ուշադրութեան արժանացած է միայն թրքական միջամտութեան մասին նախարար Մնացականեանի արտայայտած մտահոգութիւնը, որ իր համածիրէն դուրս հանուելով ներկայացուած է՝ «Հայերը վախցան» ձեւաբանութեամբ։ Եւ քանի որ թրքական մշակոյթին մէջ հպարտութեան կարեւորագոյն բաղադրիչ է վախցնելը, ամէն ուղղութեամբ եւ աւելի քան սանձարձակ մեկնաբանութիւններով յագուրդ տրուած է այդ «հպարտութեան»։ ■

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here