Ողբ. Պօղոս Մութաֆեանի խնկելի յիշատակին

0
190

Դոկտ. Աբէլ Քհնյ. Մանուկեան – ՊԱՅՔԱՐ  191

„Любовь, думал я, сильнее смерти и страха смерти. Только ею, только любовью держится и движется жизнь.”

Иван Сергеевич Тургенев

«Սէրը, կը կարծէի, աւելի զօրեղ է քան մա­հը եւ մահուան սար­­սափը: Ան միակն է, միայն սէրն է, որ կը պահպանէ ու յառաջ կը տանի մեր կեանքը»։

Իւան Սերկեյեւիչ Տուրկենեւ

Ձախէն աջ՝ Տ. Աբէլ եւ Պօղոս Մութաֆեան,Պաթոն Ռուժի մէջ

Երբեմն պարզ թուող մարդիկ այն­քան շքեղութիւն, հոգեկան-բարոյա­կան այն­պիսի՛ բարեմասնութիւններ կը խտացնեն իրենց անձին մէջ, որ անհնար կը դարձ­նեն իրենց մասին պատշաճ նկարագրու­թեան մը ամէն փորձ։ Արդարեւ, ինծի հա­մար դժուար պիտի ըլլայ հետեւեալ տո­ղերուն մէջ ներկայացնել այսպիսի անձ­նաւորութիւն մը, որ գիսաւոր աստղի մը նման պայծառափայլ ճաճանչեց մեր ըն­տանեաց երկնակամարին վրայ Լիբանա­նի գեղածիծաղ ափերէն մինչեւ հեռաւոր Արեւմուտքի՝ Ամերիկայի Լուիզիանա նա­հանգը, թողելով իր լուսաւոր հետքը` կեանքին ու գործին առինքնող ծիր կա­թինը։

Թէպէտ վերջին ամիսներուն նկա­տելի էր իր ֆիզիքական ուժերուն նա­հանջը եւ առողջական վիճակին վատթարացումը, եւ հակառակ անոր, որ ինծի այնպէս կը թուէր, թէ պատրաստ եմ ընդունելու անընդունելին, Պաթոն Ռու­ժէն հասած գոյժը շանթահար ըրաւ զիս. ոչ եւս է Պօղոս Մութաֆեանը՝ ամէ­նուս սիրելի «Խալօ»-ն։ Այս­պէս կը կոչէինք զինք արա­բերէնի խօսակցական լեզուէն փոխառեալ «խալօ» բա­ռով, որ մօրեղբայր կը նշանակէ, եւ իր մէջ կ’ընդգրկէ փաղաք­շական երանգ մը՝ արտայայ­տելով իրեն նկատ­մամբ մեր ջերմ սիրոյ եւ յարգանքի երաշ­խիքը։

Քանի կը յառաջանային օրուան վայրկեաններն ու ժամերը, թեթեւնալու փո­խարէն սիրտս հետզհետէ աւելի կը ծանրանար խոր թախիծով մը։ Արդեօք տա­կաւին չէի՞ հաշտուած կեանքի բնական վախճանին՝ մահ­ուան գաղա­փարին հետ, երբ կրօնական ու իմաստասի­րական զանազան վարդապետութիւն­ներ իրենց մտածում­ներուն եւ վարդապետական տեսու­թիւններուն հիմնական առանցքը դարձուցած էին զայն՝ մխիթարելով մարդը, թէ աստենականէն ետք կայ անդենա­կան մը, նիւթակա­նէն վեր գոյութիւն ունի հոգեւորն ու յաւիտենականը, կայ կեանք մը մեղքի կործա­նարար ուժին եւ մահուան դէմ՝ Յիսուս Քրիստոսով իրա­գործուած Յարու­թեան մը խորին խորհուրդը։

Միթէ մահը ընդա­մէնը անցում մը չէ՞ր մարմնաւորէն դէպի հոգեւոր գոյա­ցութիւն, որ այսու­հետեւ պայմանաւոր­ուած չէ նիւթով եւ ենթակայ չէ անոր պայ­մաններուն։ Չէ՞ր ուսուցաներ մեր հաւատքը, թէ մարդուն համար տունդարձ մը վերապահուած է, դէպի դրախտ վերադարձ մը, ուրկէ նախապէս ան արտաքսուած էր, վերստին ըլլալու համար Աստուծոյ մերձաւորութեան այն վայրին մէջ, որ երկնից արքա­յութիւն կամ եդեմական կեանք կը կոչենք։

Արդարեւ, կը մտածէի, որ եթէ ընդհանրապէս գոյութիւն չունենար մահը ու մարդիկ, նաեւ ամբողջ կենդանական աշխարհը ապրէր շարունակ, ապա ի՞նչ պիտի ըլլար Երկիր մոլորակին վիճակը եւ ինչպիսի՞ տեսք մը պիտի ընդու­նէր կեանքը։ Տեղի եւ տարածքի հարց մը պիտի չծագէ՞ր արդեօք, ու միթէ երկիր մո­լորակը իր տարողութեան բոլոր սահմաններէն պիտի չյորդէ՞ր վրայ-վրայի կու­տակուած անտանելի խճողումներով։ Երեւակա­յենք պահ մը, եթէ երբեք ցայսօր գոյութիւն ունենային այն ամէնը, որ կեանքը յառաջա­ցու­ցած է՝ նախ­նադարեան հոյամողէզ­ներէն եւ ալոսաւուրներէն, այդ ամեհի գիշատիչ կամ բու­սակեր արա­րածներէն, մեծ եւ փոքր ծովերու ձուկերէն, երկինքի թռչուն­ներէն, երկ­րի գազան­ներէն ու ընտանի կենդանիներէն, սողուններէն ու բազմատեսակ մի­ջատներէն մինչեւ բովանդակ մարդկային ցեղը, ապա ի՞նչ պիտի ըլլար աշխարհիս վիճակը։ Կեանքը պիտի չունենա՞ր արդեօք աւելի բիրտ բովանդակութիւն մը, պի­տի չդառ­անա՞ր մեր մթնո­լորտը շատ աւելի հեղձուցիչ, ահաւորապէս անհանդուր­ժող, ան­գութ եւ ամենագա­զանա­բարոյ օրէնքներու ենթակայ։

Եթէ նոյնիսկ անաստուածութեան վարդապետութեան կամ տեսական սկզբունքներով մերժենք արարող գերագոյն ուժի մը գոյու­թիւնը, ապա տիեզերքի ներդաշնակութիւնը, կեանքի բնական օրէնքն ու անոր ան­չափելի խորհուրդը, որ իր աւարտին կը հասնի մահով, ծնունդ ու տեղ տալով նորին, կը վկայէ այն գերա­հրաշ եւ արարող գոյութեան մասին, զոր կրօնը Աս­տուած կ’անուանէ։ Այս իմաս­տով, սաղմոսերգուն տիեզերքի գոյութիւնը ներհայե­ցողաբար Աստուծոյ հո­յակերտ ստեղծագործութեան կը վե­րագրէ, ու զԱյն կը փա­ռա­բանէ ըսելով` «Եր­կինք պատ­մեն զփառս Աստուծոյ» (Սաղ. ԺԸ, 1)։

Ով ալ որ ըլլայ վերոնշեալ սաղմոսին հեղինակը, Դաւիթ մարգարէն կամ այլ սաղմոսերգու մը, ան Ք.ա. Զ. դարուն տիե­զերքի գեղեցկութեան ու անոր կարգաւո­րութեան, կեանքի եւ մահ­ուան հաշ­տութեան մէջ զմայլելի ներդաշնակութիւն մը կը տեսնէ, կ’ընկալէ հրա­շալի համակարգումի տրամաբանութեան մը առկայութիւնը, որ աշ­խարհն ու տիե­զերքը չի վերածեր քաոսի մը, այլ զայն կ’իմաս­տաւորէ ոչնչու­թեան եւ անշունչ գո­յութեան միջեւ արարելով կեանք, զար­գացման հոլո­վոյթ եւ ծնուն­դ։

Սակայն ժամանակի եւ տարածութեան մէջ իւրաքանչիւր ծնունդ միեւնոյն ատեն կը սահմանափակ­ուի անէացումով մը, մարդ արարածի պարագային՝ «հող էիր եւ հող դարձիս» աստուածադիր օրէնքի մը իրականացումով, բայց նաեւ մահ­ուան ընդմէջէն իւրաքանչիւր անձի ապրած հաւատքին շնորհիւ երաշխա­ւորուած հո­գեւոր վերածնունդով։ Այսպէս, մարդկութեան համար մահը կը դառնայ ոչ թէ չարաղէտ իրողութիւն մը, այլ գերազանցապէս եւ յիրաւի փրկութիւն մը, առանց որուն ընդհանրապէս գոյութիւնն ու կեանքը գուցէ կը դառնային միօրինակ, նոյն­իսկ աննպատակ եւ իմաստազուրկ։ Կարելի պիտի ըլլա՞ր գնահատել լոյսը առանց մութի գոյու­թեան, բարին՝ առանց չարի, իսկ կեանքը՝ առանց մահու։

Միտքս ներխուժող այս եւ նման հարցումներուն պատշաճ պատասխաններն ունենալ կարծելով հանդերձ՝ ինծի ի զուր կը թուէր, թէ պատրաստ էի դիմագրա­ւելու թերեւս որեւէ մէկուն մահուան գոյժը եւ, ինչո՞ւ չէ, նաեւ Պօղոս քեռիինը, բայց, տե՛ս, սիրտս կը մերժէր ընդունիլ,– ինչպէս ցարդ բոլոր հարազատներու եւ բարե­կամներու պարագային,– նաեւ այս, ոչ աւելի եւ ոչ պակաս եւ, իսկութեան մէջ, այն­քան բնական թուող մահը։ Ի վերջոյ, կորուստին պատճառած կոտտացող ցաւը, անդարձ բաժանումի մը պար­տաւորեցնող հրաժեշտը, սիրելի անձի մը անվերա­դարձ մեկ­նումը, ան­կախ այն փաստէն, թէ արդէն քանի անգամ ունեցած ես այդ փորձառու­թիւնը, միեւնոյնն է, յատկապէս հարազատի մը մահուան տխուր առիթով, խորազգած նոյն ցաւն է, միեւնոյն վիշտն է, որ ամբողջապէս կը համակէ սիրտդ ու դառ­նակոծ ար­ցունք կը քամէ աչքերէդ։

Կեանքիդ մէջ բոլորովին ակամայ կը ստեղծ­ուի պարապ մը, որ երբեմն լե­ցուն էր բովանդակ ներկայութեամբ, սիրով ու գուր­գուրան­քով, մարդկային յարա­բերու­թիւններու բոլոր այն արժէքներով, որոնք ցարդ կ’իմաստաւորէին գոյութիւնդ, ապ­րելաձեւդ, ընկալումներդ, ոճդ, ճա­շակդ, խօսքդ ու գործդ, յոյզերդ եւ երջանկու­թիւնդ, նոյնիսկ ուրախառիթ պա­հերուն, ընտանեկան սեղաներու շուրջ, ուտելն ու խմելը, երգելն ու կատա­կելը, կե­նացներ խօսիլը, անձնական եւ ընտանեկան յար­կէն ներս փոխադարձ անուշ բաժակաճառեր արտասանելով՝ քաջառողջու­թեան, արեւ­շա­տութեան, բա­րօրութեան բարեմաղթանքներ յայտնելը։ Ի դէպ, պէտք չէ մոռնալ, որ մեր այդ տոհմիկ սեղաններուն մնայուն եւ անպակաս հիւրերն էին նաեւ հայոց հայրենիքը՝ իր նորա­ստեղծ պետու­թեամբ եւ հերոսական Արցախով, որոնց հաս­ցէին հոգեւին նոյնքան սրտաբուխ մաղթանքներ ու բարի ցանկութիւններ կ’արտա­յայտուէին՝ յարատեւ շինութեան, խաղաղութեան եւ անսասա­նութեան համար։ Մէկ խօսքով, մեր հանա­պազօրեայ կեանքին մէջ այն ամէնը, որոնք կու գան հարստաց­նելու մեր առօրեան եւ զգացնել մեզի, թէ մա՛րդ ենք եւ հայ՝ մեր յարաբերութիւն­ներով, ընկերային եւ ընտանեկան ամուր կապե­րով։

Ողբ. Պօղոս Մութաֆեան իր ընտանիքի, հարազատներու եւ բարեկամներու լայն միջավայրին մէջ՝ Պէյրութէն մինչեւ Ամերիկա, բառին իսկական առու­մով, ներկայութեա՛ն մարդն էր։ Իր կեանքը սկսած էր Լիբանանի ծովափնեայ Ճիպէյլ քաղաքէն, Կիլիկիոյ արծուաբոյն Հաճընէն վտարանդի ընտանիքի մը համեստ յար­կին մէջ, ուր ան իր աչքերը լոյսին բացած եւ ստացած էր հայեցի նկարագիր կեր­տող տոհմիկ կրթութիւն։ Հայ­րը՝ ողբ. Սարգիս Մութաֆեան եղած էր իր կեանքի օրինակելի ուսու­ցիչը՝ բարե­սիրտ եւ բարեգործ, կարեկցող եւ որբախնամ, յարգող եւ յարգուած, զտարիւն հայ, մէկ խօսքով՝ մարդ մը, որ ունէր մաքուր նկարագիր, ունէր բարոյական կեցուածք, միշտ ծառայասէր, բայց ինքնավստահ եւ պատ­կառազդու ներկայութիւն մը շրջա­պատին մէջ, որ յարգանք կը պարտադրէր։

Ողբ. Պօղոս Մութաֆեան շարունակեց հօրմէն ստացած աւանդը, կեանքի նիւթապէս դժուար պայմաններու մէջ բարձրացուց ընտանիքին անունն ու պա­տիւը անձնդիր աշխատանքով եւ հայ հասարակութեան ծառայելու հա­մակ նուի­րումով։ Ընտանիքը աւանդաբար հնչակեան էր, թերեւս անմահա­նուն Ժիրայրի (Մարտիրոս Պոյաճեան) Հաճընի մէջ ծաւալած կուսակցական քարոզչութեան օրե­րէն։ «Մահ կամ ազատութիւն» կարգախօսը, սուլթանա­կան բռնակալութենէն ազա­տագրուելու յեղափոխական պայքարը, ազատ ու անկախ Հայաստան մը կերտելու իրաւունքը միս եւ արիւն դարձած էին ընտանիքի հաւա­քական համոզումներուն մէջ։

Կուսակ­ցական ըլլալը սփիւռքահայ ինքնութեան, անոր վառ հայրենասիրու­թեան բաղ­կացուցիչ եւ էական մասը կը կազմէր։ Ծառայել մին կամ միւս հայաշունչ կուսակցութեան, թէկուզ օտար երկինքներու տակ, նուիրական պարտք մը գոհաց­նելու գիտակից որոշումն էր շատերուն, նկարագրային կեցուածք մըն էր ապրելու հա­յօրէն՝ կրելով հայոց պատմութեան կնիքը հոգւոյն մէջ եւ կամքը շարունակել կարե­նալու համար համազգային գոյապայքարը հայ ցեղի յաղթա­կան գոյերթի ճամբուն վրայ։ Սոյն համոզումով, դեռ ի տղայի տիոց, Պօղոս Մութաֆեան եղաւ նուիրեալ եւ ճշմարիտ հնչակեան մը, կու­սակցութեան միջոցով հայ հասարակու­թեան, հայա­պահպանութեան եւ ազ­գային պահանջատիրութեան բարձրագոյն նպատակներուն ծառայելու հա­մար։ Այսպէս ալ շարունակեց ան, երբ, ինչպէս շատեր, ստիպուած եղաւ Լի­բանանի քաղաքացիական խօլ եւ եղբայրասպան պա­տե­րազմին պատճառով 1980 թուականին իր ընտանիքով արտագաղթելու Պաթոն Ռուժ, ուր կենցաղային նոր դժուարութիւններ դիմագրաւելով հանդերձ չզլացաւ ձեռնարկելու հա­մայնքային կազ­մակերպչական աշխատանքներ՝ հիմնելով տեղւոյն Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակ­եան Կուսակցութեան «Ժիրայր-Մուրատ» մասնաճիւղը, ինչ­պէս նաեւ Պաթոն Ռուժի Հաճնոյ Հայրենակցական Միութիւնը։

Ֆիզիքական գոյութեան առաջնահերթ պահանջներուն զուգահեռ՝ անհրա­ժեշտ էր ապահովել նաեւ համայնքին հոգեւոր կարիքը, որպէսզի Ամերիկայի հիւր­ընկալ, բայց օտարաշունչ հողին վրայ ազգային ինքնութիւնը եւ հայեցի աւանդոյթ­ները հաստատուին ամուր հիմքերու վրայ։ Արդարեւ, այս նպատակային աշխա­տանքը իր բարեբեր պտուղը տուաւ Պաթոն Ռուժի եւ ամբողջ Լուիզիանա նա­հանգի հայութեան հա­մար, երբ օրհնաբեր իրա­կանութիւն դարձաւ Ս. Կա­րապետ հայաստանեայց առա­քելական եկեղեցւոյ կառուցումը՝ սրբազան արարողութիւն­ներով, այցելու հոգեւոր հովիւ­ներով, եկեղեցական վար­չութեամբ, խո­րանի սպա­սաւորներով, երգչախումբով եւ հայկական միօրեայ դպրո­ցով։

Ողբ. Պօղոս Մութաֆեան քաջ գիտէր, թէ ազգ մը կը գոյատեւէ իր աւանդու­թիւններով։ Հետեւաբար, իր գործակիցներուն հետ ան ամէն առիթ կ’օգտա­գործէր հեռուէն եւ մօտէն հրաւիրելով մասնաւոր դասախօսներ, կազմակեր­պելով մշակու­թային ձեռնարկներ, համայնքային տարբեր հաւաքներ եւ, ին­չո՞ւ չէ, նաեւ խրախ­ճանքներ, ճաշկերոյթներ եւ ուրախառիթ պահեր։ Ան հա­ւատացած էր, որ ձուլուելու դէմ պայքարելու կարեւոր միջոցներէն մէկը համայնքը միաս­նականութեան, իրա­րու հետ հաղ­որդակցական ջերմ կապերու եւ ազգային գիտակցութիւն կերտող հանդիպումներ կազմակերպելու մէջ կը կայանար։ Մենք Սփիւռք ենք սփռուած աշ­խարհի չորս ծագերուն եւ մեր ճակատագրին բերումով օտար երկինքներու տակ դարձած ենք աստանդական։ Գոյութեամբ երկփեղկուած ենք՝ մէկ կողմէն կրելով մեր հոգւոյն մէջ մեր ծննդավայրին, իսկ միւս կողմէն մեր հաւաքական գիտակցու­թեան վրայ պահելով մեր ազգի դարաւոր պատմութեան կնիքը։ Բայց Սփիւռքի մէջ մենք կրնանք ըլլալ հաւաքական ու միատեղ, ըլլալ համայնք եւ ապրիլ հայօրէն, պահելով մեր լեզուն, մշակոյթը, ազ­գային աւանդու­թիւններն ու հայեցի ինքնու­թիւնը։

Հանգուցեալը լաւ ճանչնալով, բնաւ չափազանցութիւն եւ մեծխօսիկութիւն մը ըրած պիտի չըլլամ, եթէ այստեղ արդարացի հարց տամ, թէ առանց Պօղոս Մու­թաֆեանի արդեօ՞ք Պաթոն Ռուժի եւ շրջակայից հայութիւնը պիտի կարենար մնալ այսքան հայ, պիտի կարե­նա՞ր ըլլալ այսպիսի ծաղկուն եւ օրինակելի համայնք մը, որուն նկարագիրն ու միւռոնաբոյր կնիքը ամբողջապէս հայկական է եւ, բառին բուն իմաստով, ամէնուս համար սիրելի՛ է ու պատուական։

Անձամբ ես համեստօրէն պիտի խոստովանիմ, որ հաճընցի ըլլալուս գի­տակցական մկրտութիւնս Պաթոն Ռուժի մէջ ստացայ, սրտիս վրայ հայրենակցա­կան այս ըն­տանիքին պատկանելու հպարտութեանս սուրբ դրոշմը շնորհիւ ողբ. Պօ­ղոս Մութաֆեանի կնքուեցաւ՝ Հաճնոյ հերոսամարտին նուիրուած տօնակա­տարու­թիւններուն եւ աւան­դական ճիտապուրին տարուէ-տարի այնտեղ կազմա­կերպուած պատ­րաստութիւններուն բովին մէջ։ Հաճնոյ 1920 թուականի ութնամ­սեայ հերոսա­մարտը, որուն զոհ գացին աւելի քան ութ հազար հաճընցիներ, Տաւ­րոսի բարձունք­ներուն արծուաբոյն Հաճընի մէջ սկսաւ, բայց չաւարտեցաւ երբեք, այլ դարձաւ պա­հանջատիրութիւն եւ այս ուղղութեամբ՝ իւրաքանչիւր հաճընցիի համար առաքելու­թիւն։ Սոյնը կը ներկայացնէ մեր ազգային գոյապայքարի ոսկե­ձոյլ էջերէն մին. հերոսական գոյապայքար մը եւ ազգային արժանապատիւ գոյերթ մը՝ մեր հայրերու թափած արիւնով օծուն եւ արդար կանչովը մեր բռնագրաւուած հող­երուն։ Այս աւանդն է, որ մեզի փոխանցեցին մեր մեծերը, այս ժառանգութիւնն է, որ մեր էութեան քուրային մէջ կոփեց Խալօն՝ որպէս մեր ընտանեաց նահապետը, իր ազդու ներկայութեամբ, հայ­րական խրատով, օրինակելի վարքով ու բարքով, ան­նահանջ հայրենասիրութեամբ եւ հայութեան ծառայելու ամբողջանուէր ոգիով։

Հանգուցեալին մեծագոյն արժանիքներէն մէկը իր խօսակիցը ճիշդ գնահա­տելուն մէջ կը կայանար։ Ան որեւէ մէկը չէր գերագնահատեր եւ ոչ ալ զայն կը թե­րագնա­հատէր, այլ իւրաքանչիւր անձին կու տար ճիշդ արժէքը, նաեւ անոր հետ կը յա­րաբերէր ուղիղ այդ չափորոշիչով, այսինքն՝ մարդկային յարաբերութիւններու ոչ առաւել եւ ոչ պակաս մօտեցումի մը սկզբունքով։ Ճիշդ ասոր համար ալ ան սիր­ուած եւ յարգուած էր ոչ միայն հայ համայնքի անդամներուն, այլ նաեւ ամերի­կացի իր բարեկամներուն կողմէ անխտիր։

Հանգուցեալը կեանքին մարդն էր։ Հայր Աբրահամու հիւրամեծար եւ ճոխ սե­ղանով գիտէր պատուել իր սեղանակիցները եւ յարգել բաժակը։ Մթնոլորտ կը ստեղծէր իր խանդավառութեամբ, շէնշող խօսքերով, կենացներով ու ազգային-հայրենասիրա­կան եւ յեղափոխական իրարայաջորդ երգերով։ Երգը իրեն համար ուրիշ նպատակ չունէր, բացի բառին իմաստը երկարաձգելէ հոգւոյն մէջ, հոգին ողողել անով, իբրեւ աւիւնով մը զգալու համար հեղ մը աւելի հայ, հեղ մը աւելի մա՛րդ, Մարդ՝ մե­ծատառով, իր հոգեւոր-բարոյական մեծութեամբ, ճշմարիտ արժէ­քով ու բարեմաս­նութիւններով։

Վա՛յ այն մարդուն, որ հոգեպէս կը մեռնի։ Պօղոս Մութաֆեան իր կեանքին ճշմա­րիտ օրինակով մեզի սորվեցուց, որ մարդ հոգեպէս կ’ապրի։ Թէպէտ մարդը կը մեռնի, բայց ան կը մնայ իր հոգեւոր եւ անկորնչելի ներկայութեամբ կենդանի, իր խօսքով ու գործով, ապրողներուս ձգած իր բարի յիշատակով։

Հոգեկան ծանր տառապանք մըն էր ինծի եւ ընտանիքիս համար մեր տոհմի ու գերդաստանի «նահապետ»-ին, ամէնուս շատ սիրելի Խալոյին յուղարկաւորու­թեան ներկայ գտնուիլ չկարենալը, անկարող ըլլալ իրեն մեր անկեղծ սիրոյ եւ ան­մնա­ցորդ յարգանքի տուրքը փոխանցել պսակաձեւ համաճարակին ստեղ­ծած հան­րային սահմանափակումներուն պատճառով։ Բայց անբարենպաստ պայման­ներու բերումով մարմնապէս բացակայիլը, հոգիով ու սրտով հեռու մնալ չի նշա­նակեր։ Սա պահուս, սիրելի՛ սգակիր հարազատներ, մենք ձեզի հետ միացած ենք մեր զգա­ցումներով, մեր կրած անփոխարինելի կորուստին ցաւով եւ խորազգած սու­գով։Այսուամենայնիւ, մենք փառք կու տանք Աստուծոյ, որ Պօ­ղոս քեռին կրցաւ իրագործել կեանքի մէջ ունեցած իր առաջնահերթ նպատակները։ Ան Ազատուհի քեռկինին հետ մեծ զոհողութիւննե­րու գնով եւ արդար աշխատանքով ստեղծեց իր սիրասուն ընտանիքը, եղաւ շրջա­պատուած իր զաւակներով ու անուշիկ թոռնիկ­ներով, վայելեց իրեն նկատմամբ անոնց սէրն ու յարգանքը, ոչ միայն իր հայաշունչ ընտանիքին, այլ նաեւ, Պէյ­րութէն մինչեւ Պաթոն Ռուժ, հայ եւ օտար բարեկամ­ներու լայն միջավայրին մէջ։ Թեւակոխելով նահապե­տական տարիք մը, մեր ըն­տանեաց երկնակամարին վրայ ան եր­բեմն իր շուրջբոլորը լոյս եւ ջերմու­թիւն սփռող փայլուն աստղի մը պէս առաւօտ­եան աղջամուղջին հետզհետէ խաղա­ղութեամբ հանգեցաւ, երկ­նից արքայութեան մէջ յաւի­տենապէս միանալու համար իր հաճընցի հերոսա­ծին հայրերուն, այլ նաեւ հայոց ազատագրութեան բանակի գաղափարի նուիրեալ մարտիկներուն՝ Նա­զարբէկի, Մարոյի, Խան-Ազատի, Կաֆ­եանցի, Ժիրայրի եւ Մու­րատի, ինչպէս նաեւ միւս բա­զում հերոսներու հոգիներուն. անոնք, որոնք հայ յեղա­փոխութեան արիւնաներկ դրօշն ի ձեռին ինկան Հայաս­տանի ազատագրութեան փողփողուն տեսիլքով։

Այսու մեր խորազգած ցաւակցութիւնները կը փոխանցենք մեր շատ սիրելի քեռկինին՝ տիկին Ազատուհի Մութաֆեանին, որուն Խալօն միշտ «անուշիկս» կը սիրէր ըսել, իր զաւակներուն՝ Խաչիկին եւ տիկնոջ՝ Նորային, զաւակներուն՝ Փօլին եւ Կաբրիէլլային, Սագոյին եւ տիկնոջ՝ Հուրիկին, զաւակներուն՝ Նարինէին, Կարէ­նին եւ Նարեկին,  Մարալին եւ ամուսնոյն՝ Չէտին, դուստրերուն՝ Օլիվիային եւ Սա­ռային։ Այս տխուր առիթով մասնաւորապէս կը ցաւակցինք նաեւ մեր շատ սիրելի մօրաքոյրերուն՝ տիկին Մարի Գալթագճեանին եւ տիկին Զապէլ Սարաֆեանին, իրենց ընտանեաց բոլոր անդամներուն, հարազատներուն եւ բարեկամներուն։

Սիրելի՛ Խալօ, թող Աստուած լուսաւորէ հոգիդ եւ արժանի ընէ երկնից ար­քայութեան։ Թող Պաթոն Ռուժի հիւրընկալ հողը թե­թեւ գայ աճիւնիդ վրայ եւ Ս. Կարապետ եղեղեցւոյ խնկաբոյր հովանին հայոց շարականի հոգեզմայլ աղօթք­ներ հնչեցնէ անոր վրայ։

Սա պահուս միտքս ու հոգիս կը սաւառնին Ժընեւէն մինչեւ հեռաւոր Պաթոն Ռուժ, եւ ես հոգեւին մօտենալով վսեմ շիրիմիդ առջեւ, ո՜վ սիրելի՛ Խալօ, ափ մը հող կը դնեմ յաւիտենական խաղաղութեան մէջ հանգչող աճիւնիդ վրայ, ու սրտիս խորքէն կ’ըսեմ քու ամէնէն սիրած խօսքդ, որ կեանք եւ միշտ ուրախութիւն տուաւ մեզի՝ «Ապօ սիրե՛մ եւ ինչպէ՞ս չսիրեմ»։ Խալօ՛, մենք քեզ մի՛շտ պիտի սիրենք։

Օրհնութի՜ւն եւ յարգա՜նք քու յիշատակիդ։

Ժընեւ, 1 Օգոստոս 2020

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here