Հայ մամուլ (1)

0
40

 Տոքթ. Արմենակ Եղիայեան

Մօտիկ անցեալին կը գոհանայինք «Սփւռքահայ մամուլ» խորագիրով, սակայն ահա «անցան, անցան այդ օրերը»,– ինչպէս  պիտի  ըսէր  Պարոնեանի բանաստեղծը  Աբիսողոմ աղային. հիմա հարկ կը տեսնենք ատենը մէյ մը աչք նետել նաեւ հայրենի մամուլին կողմը, ուր պակաս չեն լեզուական մարգրիտները: Ողջ ըլլայ մասնաւորաբար «Արմէնփրես»-ը՝ իր քաջերով  եւ   գաղափարակիցներով:

*      *   *

***«Պատմվածքի թեմաները չունեն ուղղվածություն, որոշները սոցիալական են, որոշները՝ ավելի զգայական, որոշ պատմվածքներ յղում ունեն Արցախյան ազատամարտին» («Արմէնփրես», 15-10-20):

—Անհամ, անհոտ, անգոյն հայերէն մը, որ միայն…կը քնացնէ ընթերցողը:

—Օրին ազգովին կը կիրարկէինք ոմն-ոմանք անորոշ դերանունը, եւ ահա չես գիտեր ուրկէ հայրենի  մամուլին մէջ վերջին տարիներս  ծնունդ առաւ զայն որոշներ-ով փոխարինելու անհեթեթ  երեւոյթը հոն, ուր որոշ սկզբնաձեւը հայերէնի ողջ պատմութեան ընթացքին ունեցած է որոշչային անփոփոխ կիրարկութիւն. օրինակ՝ որոշ ատեն, որոշ քանակութիւն, որոշ ուղղութիւն  եւ այլն, ուր ան միշտ անփոփոխ կը կիրարկուի իր որոշչային պաշտօնին բերումով:

Որոշ-ը՝  որոշներ(ը)    դարձնել ու կիրարկել մերժելի ու  խորթ օտարաբանութիւն մըն է, որ անփոյթ ու տգէտ գրողներ վերջին տարիներուն մուծեցին արեւելահայերէնի մէջ, եւ  հիմա անկէ սկսած է «թեթեւ ի գարշապար» թափանցել իրենց տգիտութեամբ ետ չմնացող արեւմտահայ գրողներու բարքերուն մէջ եւս: Մեր մամուլը վկայ:

Այս իմաստով՝ հայերէնի բնիկ ու տիպար ներկայացուցիչն է ոմանք-ը:

Գալով «որոշ պատմուածքներ» բառակապակցութեան, այս եւս…շատ հարազատ ու տոհմիկ չէ. պէտք է նախընտրել «կարգ մը պատմուածքներ» ձեւը:

Թեմա-ն եւ սոցիալական-ը՝ իրենց  կարգին:

Ուրեմն  հայութիւն բուրելու եւ հայու անունին արժանանալու համար՝  գրենք.

«Պատմուածքի բնաբանները չունեն ուղղուածութիւն, ոմանք ընկերային  են, ուրիշները՝ աւելի զգայական, կարգ մը պատմվածքներ յղում ունեն Արցախյան ազատամարտին»:

 

***Սերբիան կպաշտպանի իր տարածքը՝ չանդամակցելով ոչ մի կարգի ռազմական դաշինքների («Արմէնփրես», 15-10-20):

Ոչ մի  կը նշանակէ ոչ մէկ, իսկ մէկ-ը չի կրնար դրուիլ յոգնակի դաշինքների  վրայ:

Աւելորդ՝ ոչինչ ըսող բառ մըն է կարգի-ն եւս:

Ուրեմն՝  «…չանդամակցելով ոչ մի  ռազմական դաշինքի»:

 

***Այդ հանցագործությունների նկատմամբ չեն կիրառվում վաղեմության որևէ ժամկետներ («Արմէնփրես»):

Նոյն  սխալը. որ եւ է՝  եզակի է թէկուզ իր «է» բաղադրիչով. ուրեմն՝ որեւէ ժամկէտ (որ կը նշանակէ՝ որ ժամկէտն ալ է, որ ժամկէտն ալ ըլլայ):

Մենք միամտաբար կը կարծէինք, թէ նման սխալներ միայն մեր «անգրագէտ» հոսհոսները կը գործեն:

 

***«Իրենց գերխնդիրն է, որպեսզի ստեղծեն նոր Օսմանյան կայսրություն…» («Արմէնփրես»):

«Մեզ համար ամենակարևորն այն է, որպեսզի զոհեր չտանք (անդ):

«Այսօր մենք պահանջում ենք, որպեսզի կանգնեցվի պատերազմը»(անդ):

—Այս զզուելի ռուսաբանութիւնը, որ կը շփոթէ որ եւ որպէսզի շաղկապները:

Փոխանակ գրելու՝

«Իրենց գերխնդիրն է, որ ստեղծեն նոր Օսմանեան կայսրութիւն…»:

«Մեզ համար ամենակարեւորն այն է, որ զոհեր չտանք»:

«Այսօր մենք պահանջում ենք, որ կանգնեցուի պատերազմը»:

 

***Ադրբեջանցի մայրերը պահանջում են, որպեսզի Ադրբեջանի իշխանությունները պատասխանեն՝ ինչի համար են իրենց որդիները զոհվել (Civil-Net, 17-6-20)։

—Չեմ հասկնար՝ այսպէս գրողները ռուսացած հա՞յ են, թէ՞ հայացած ռուս են…

Ցաւալին այն է, որ Civil-Net-ն ալ հասած է այս մակարդակին:

 

***«Եւրոպական ատեանը ընդունած էր դիմումը, որ որոշում մը արձակած էր, կոչ ուղղելով որպէսզի…հեռու մնան բնակչութեան իրաւունքները ոտնահարելէ» («Նոր յառաջ», 17-10-20, էջ 2):

—Աւելորդ է որ-ը եւ սխալ  է որպէսզի-ն՝ նախորդին արեւմտահայ կապկումը:

Ուրեմն՝ «Եւրոպական ատեանը ընդունած էր դիմումը եւ  արձակած էր որոշում մը՝  կոչ ուղղելով, որ…հեռու մնան բնակչութեան իրաւունքները ոտնահարելէ»:

 

***Այս հաղորդումէն ետք մեծ թիւով  մտաւորականութիւն ահազանգ հնչեցուց» (անդ, էջ 3):

—Մտաւորականներու  ամբողջութիւնը կը կոչենք մտաւորականութիւն:

Այսպէս՝ կարելի է մեծ թիւով մտաւորակններ ունենալ, սակայն միայն մէ՛կ մտաւորականութիւն:

Ուրեմն սրբագրենք՝

ա) Այս հաղորդումէն ետք մեծ թիւով մտաւորականներ ահազանգ հնչեցուցին:

բ)  Այս հաղորդումէն ետք ամբողջ մտաւորականութիւնը ահազանգ հնչեցուց:

 

***Արքայազնը, կիսուելով Էրտողանի յայտարարութեան մասին BBC-ի հրապարակումը, գրած է…(«Ազատ օր», 15-10-20):

—Արեւելահայ կարգ մը լեզուական ամէն արժանապաւութենէ զուրկ լրագրողներ  եւ գրողներ որդեգրեցին այս  կիսուելով  կոչուած ռուսաբանութիւնը,  եւ ան հիմա համաճարակի մը պէս ողողած գրեթէ ամբողջ արեւելահայութիւնը՝ ի Հաայաստան եւ ի սփիւռս,  ազատօրէն թափանցելով  արեւմտահայ շարքերէն ներս, ուր ամէն այլանդակութիւն գրկաբաց ընդունելու պատրաստ  թեկնածուներ միշտ պատրաստ կը սպասեն՝ քիչ մը աւելի աղաւաղելու համար  մեր լեզուն:

Մինչդեռ հայեցի մտածողութեամբ պարտէինք ըսել՝ իւրացնել, բաժնել, հաւանիլ, ընդունիլ, յօժարիլ, համաձայնիլ եւ այլն:

Ինչպէ՞ս, ի՞նչ խղճով ու մանաւանդ բարոյականով կարելի է  պապենական  այսքան ճոխ ու փարթամ սեղանը անտեսել եւ մուրացկանի ափը երկարել օտարին եւ  կիսուիլ  անոր…լակը:

[email protected]

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here