Ռմբահարումը, ռմբակոծումները եւ խիղճը

0
59
 
Քաոսի մէջն իսկ ելք կայ
Սուն Ցու
Գրեց՝ ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ
Ի տես մարդու անասնական բնազդներուն յագուրդ տուող վայրագութիւններուն, բարի նպատակներով տինամիթի ուժանակը ստեղծած ըլլալուն համար Ալֆրէտ Նոպէլը զղջաց ու խղճի խայթ ունեցաւ: Ան իր ակամայ գործած «մեղքը» քաւելու համար, համապատասխան մրցանակներ ստեղծեց յանուն մարդու բարօրութեան ու աշխարհի խաղաղութեան:
Այն բոլոր պատերազմները, մարդկային խժդժութիւններն ու աւերները, որոնք տեղի կ՚ունենան մարդասիրական գաղափարներու վահանի ներքոյ, ծրագրուած ու մտածուած ձեւով կը գործադրուին ամենայն սառնասրտութեամբ ու առանց դոյզն խղճի խայթի:
Բացի Նոպէլէն, մեզի ծանօթ չէ գիտնականի կամ ընկերութեան անուն մը, որ կործանիչ զէնքեր ստեղծելէ ու արտադրելէ ետք խղճի խայթ ունենայ ու հետեւի Նոպէլի օրինակին:
Խի՞ղճ եւ այն ալ խղճի խա՞յթ։ Սկեպտիկ մը պիտի ըսէր որ «ո՞վ կորսնցուցեր է խիղճ ըսուածը եւ դուք, այս դժնդակ օրերուն կը փնտռէք զայն ամօթահար՝ Պէյրութի աւերակներուն մէջ եւ կամ Արցախի խրոխտ լեռներուն վրայ: Միայն թէ յանկարծ չըսէք թէ -«Խիղճը» ի՛նքը հաւատքն է, այն մեր մէջ է, կայ ու կը մարդկայնացնէ մեզ։
Ինքն իր կեանքի բարելաւման ու բարօրութեան համար ի՛նչ ուժ որ ստեղծած եւ կամ զէնք շինած է մարդ արարածը, այդ բոլորը գործածած է նաեւ ինքն իր դէմ, ինքն իր տեսակն ու իր ստեղծած մշակոյթն իսկ ոչնչացնելու համար:
Հիրոշիմայէն ու Նակազաքիէն ետք, իր ուժգնութեամբ երրորդ մեծագոյն ռումբը պայթեցաւ Պէյրութի նաւահանգիստին մէջ ու աւերեց քաղաքն ու արուարձանները, անգամ մը եւս աւերելով՝ արդէն իսկ բզկտուած քաղաքացիներու հոգեկան աշխարհն ու կորովը: Ո՛չ ոք գիտցաւ, ոչ ոք գիտէ եւ ոչ ալ որեւէ յոյս կայ որ ապագային ոեւէ մէկը գիտնայ թէ ինչո՞ւ ըրին, ո՞վ ըրաւ եւ կամ ի՞նչ նպատակով, ո՞վ թելադրեց որ ընեն: Մէկ բան յստակ է միայն, թէ ըրին առանց խղճի խայթի: Ի՞նչ տեսակ խղճի մասին կրնայ ըլլալ խօսքը, երբ վերջին տասնամեակներուն հարիւրաւոր ականուած ինքնաշարժեր պայթեցան ու հազարաւոր անմեղ քաղաքացիներ զոհուեցան ըլլա՛յ Լիբանանի, թէ՛ Լիբանանի տարածքէն դուրս: Յանուն ո՞ր մէկ սրբազան նպատակի, ո՞ր մէկ մարդկային գաղափարախօսութիւն իրագործելու, կամ որո՞ւն հայրենիքն ու կեանքը պաշտպանելու համար:
Առաջին ու երկրորդ համաշխարհային պատերազմներէն ետք ամենադժնդակ ու ամենաանհաւասար մարտերէն մէկը տեղի կ’ունենայ մեր օրերուն՝ ազատատենչ Արցախի մէջ: Նախայարձակ թշնամին, աւելի ճի՛շդը՝ թշնամիները (չորս տարբեր տեսակի ու տարբեր տարողութեամբ ուժերու դէմ կենաց մահու անհաւասար կռիւ կը մղենք…) չկարողանալով ճակատի վրայ օրինաւոր զօրքի դէմ յաջողութիւններ արձանագրել, անզօրութենէ մղուած կը սկսին կուրօրէն ռմբակոծել խաղաղ, անզէն բոլորովին անմեղ բնակչութեան բնակավայրերը, ամենայն վայրագութեամբ, անգամ մը եւս ապացուցելով որ ո՛չ խիղճը և ոչ ալ մարդասիրական գաղափարները տեղ կրնան ունենալ քաղաքականութեան մէջ: Ի զուր չէ որ Հին Յոյներու պատերազմի, գողերու, դիւանագիտութեան ու պոռնիկներու աստուածը նոյնն էր՝ Արէսը:
Այս դժնդակ օրերուն խղճի հարցը սեղանի վրայ կը դրուի, պարզապէս անոր համար որ տակաւին մենք ունինք որոշ ղեկավարներ ու անոնց հետեւորդներ, որոնք կը հաւատան խղճի գոյութեան ու փրկութեան գրաւը կը դնեն օտար մեծապետական ուժերու մարդասիրական գաղափարներու, մարդու իրաւունքներու եւ մա՛նաւանդ Մեծն Արդարութեան վրայ: Մեր խիստ մարդասիրական կրօնքն ալ նոյնը կ՚ուսուցանէ: Ու մենք փաստօրէն կը մղուինք «բարեացակամութիւն» մուրալու մեր հանդէպ անբարեացակամ կեցուածք ճշդած մեծապետական ու խորհրդաւոր ուժերէն …:
Իսկ մեր երդուեալ թշնամիները իրենց մեծարուած բանաստեղծին իսկ վկայութեամբ՝ վաղո՜ւց «Արդարութիւնը կապած են ձիու պոչին» ու կը քաշկռտեն զայն երկագունդի տարբեր տարածքներու վրայ, խղճի փոխարէն եաթաղանը ճօճելով աստուածներու դէմ:
Սիրելի ընթերցող՝ կամայ ակամայ մենք, դարձեալ առանձին ենք ու առանձին պիտի մնանք, յենած՝ մեր կամքի ու սեփական ուժի վրայ:
Արեւմուտքն ու ԱՄՆ-ու նման մարդկային իրաւունքներու «պաշտպան» հզօր ուժերը անկողմնակալութեան պիտակի տակ անաչառ ըլլալու տպաւորութիւն կ՚ուզեն ձգել: Մինչդեռ, յատկապէս այս պարագային Անկողմնակալութիւնն ու Անաչառութիւնը բոլորովին տարբեր բաներ են: Անաչառութիւնը արդարութեան իրագործում կ՚ենթադրէ, իսկ անկողմնակալութիւնը՝ պատասխանատւութենէ խուսափում: Անոնք ի տես միջազգային օրէնքներու կոպիտ խախտման ու մարդկային տարրական իրաւունքներու ոտնահարման, դիտողի դեր կը կատարեն, ու անուղղակիօրէն կը նպաստեն մեր թշնամիներու դիւային ծրագրերու իրագործման: Փաստօրէն ասոնք անգամ մը եւս «ձեռքերնին կը լուան» …:
Այն ինչ որ տեղի կ՚ունենայ այսօր Արցախի անզէն բնակչութեան նկատմամբ, ոչ միայն անարդար ու անմարդկային՝ այլեւ ապօրէն է միջազգայնօրէն ու իրաւական հողի վրայ խիստ դատապարտելի: Իսկ Պէյրութի վերջին ռմբահարումը ծայր աստիճան հակամարդկային սարսափազդու արարք մըն էր, ոչ միայն իր մեծղի տարողութեամբ, այլեւ տեղի կ՚ունենար բազմակողմանիօրէն կաթուածահար եղած երկրի մը, տագնապահար առօրեայի ընթացքին: Քաղաքական անկայուն վիճակ, պատերազմի արհաւիրք, անապահովութիւն, տնտեսական ահագնացող ճգնաժամ, մահաբեր համաճարակ, ապագայի անորոշութիւն, հազարաւոր զոհեր, վիրաւորներ ու յանպատրաստից տնանկներ, բազմաթիւ հիւանդանոցներու եւ այլ հանրային կառոյցներու քանդում, հետեւաբար նաեւ՝ համատարած գործազրկութիւն, ծայրայեղ թշուառութիւն, ահաւոր ընկճախտ ու… մասամբ նորին: Փոխանակ այս բոլորի դրդապատճառը հանդիսացող «ղեկավարները» դժոխք ղրկելու, անոնք խիղճ ըսուածը մէկ կողմ դրած՝ Պէյրութը վերածեցին դժոխքի: Արցախը եւս կը փորձեն վերածել դժոխքի: Ստեղծուած իրավիճակի տպաւորութիւնը այն է, որ մենք Արցախի մէջ անգամ մը եւս ոտքի կոխան կրնանք ըլլալ ի հաշիւ մեծապետական սակարկութիւններու ու կողմնակի շահերու: Թող լաւ իմանան, սակայն որ դարաւոր մեր պատմական փորձառութիւններն ու փորձութիւնները թրծած ու ջրդեղած են մեր ազգային գիտակցութիւնը, մենք միասնական ենք դարձեալ, ու Արցախը Հայաստան է, Դրախտավայր, Սուրբ Աւետարանի անբեկանելի վկայութեամբ իսկ: Արցախը՝ բնակուած բնիկ Հայերով, կը մնայ «սրբօրէն բեղուն» դրախտավայր ու երբեք դժոխքի չի վերածուիր…:
* * *
Իբրեւ թէ խղճահարութենէ դրդուած՝ աշխարհը պատրաստ է օգնելու թէ՛ Լիբանանին, թէ՛ ալ Արցախին: Արցախահայութիւնը ինքը, իր անձուկ պայմաններով իսկ, թէ՛ նիւթապէս թէ՛ ալ բարոյապէս նեցուկ կանգնեցաւ Լիբանանահայութեան: Լիբանանահայութիւնը իր հերթին նիւթաբարոյական օգնութեան զուգահեռ, արեամբ եւս կը շարունակէ զօրակցիլ Արցախին:
Իսկ անոնք որոնք Լիբանանն ու Հայաստանը կողոպտեցին (ոմանք դեռ կը շարունակեն լկտիաբար…) ու այս վիճակին հասցուցին, անոնցմէ շատեր կը յաւակնին մարդասիրական ու հայրենասիրական ճառեր արտասանել, առանց սակայն մատը մատի վրայ դնելու ու նիւթաբարոյական ձեռք երկարելու երկրին ու ժողովուրդին: Այն ժողովուրդին որ իր ու հայրենիքի ճակատագիրը վստահեցաւ իրենց:
Ինչպէս բոլոր ժողովուրդները, մենք եւս ունինք ազգային թերութիւններ, սակայն մեր գլխաւոր թերութիւնը անմիաբանութիւնը չէ, ինչպէս շատեր կը կարծեն, այլ մեր խիստ մարդկային նկարագիրն է դրսեւորուած մեր պատմութեան ողջ երկայնքին: Մենք այլեւս նախկին ազնիւ, ներողամիտ ու յանցաւոր ըլլալու չափ բարի Սասունցի Դաւիթը չենք, սկսած ենք շարժիլ ու գործել աւելի տրամաբանութեամբ քան՝ զգացումով: Այլ այն Սասունցի Դաւիթն ենք, որուն «պոչին կոխած են» արդէն ու վիրաւորած անոր մարդկային ինքնասիրութիւնն ու ազգային արժանապատւութիւնը: Վա՜յ անոր որ կը համարձակի ու կը փորձէ վիրաւորել ու աղաւաղել գլխագիր Մարդու գլխագիր ԷՈՒԹԻՒՆը: Մարդը անասունէն զանազանող գերագոյն այն արժէքը, որ աձեռնմխելի ու նո՛յնիսկ անհպելի է: Այս պարագային Սասունցի այդ «անփորձ» պատանին յանկարծ կը կերպարանափոխուի ու կը դառնայ ազսպելի կատաղած առիւծ, ընդունակ անհաւասար կռիւի ու պատրաստ՝ անխնայօրէն ոչնչացնելու գթութենէ ու մարդկային յատկութիւններէ պարպուած թշնամիները…:
Ահաւասիկ թէ ինչու մեր թշնամիները դարձեալ յուսախաբ պիտի ըլլան, որովհետեւ մենք Սասունցի Դաւիթ ենք ի վերջոյ… ու մեր «պոչին կոխած են» արդէն: Այդ պատճառով ալ մենք հզօր ենք ու կը շարունակենք կռուիլ անթիւ ու անհամար զօրքերու ու կատարելագործուած ու նորագոյն զինատեսակներու դէմ: Տարբերութիւնը այն է որ մենք կը կռուինք յանուն մեր հայրենիքի ու ազգային մշակոյթի պաշտպանութեան. իսկ թշնամիները կը յաւակնին ուրիշի երկիրը գրաւելու, թալանելու ու նո՛յնիսկ մեր դեռատի աղջիկները բռնաբարելու խենէշային ակնկալութեամբ:
Հայաստանն ու առհասարակ Կովկասը քաոսի վերածելու նկրտումները արդէն նշմարելի են եւ հնարաւորութիւնները չեն պակսիր: Այնուամենայնիւ սակայն «Քաոսի մէջն իսկ ելք կայ…» կ’ըսէ մեզմէ երկու հազար եւ աւելի տարիներ առաջ ապրած չինացի իմաստասէր՝ Սուն Ցուն իր «Պատերազմի արուեստը» գիրքին մէջ:
Առաջին անգամը չէ որ Հայաստանն ու տարածաշրջանը Քաոսի մատնուած է: Ներկայ կացութենէն շատ աւելի վատ պատմական վիճակներ դիմագրաւած ենք ու ԵԼՔ-ը գտած ու փաստօրէն գոյատեւած ու հասած ենք ներկայ հանգրուանին: Վստա՛հ եղէք, որ այս Քաոսային կացութեան ԵԼՔ-ն ալ կը գտնենք: Ու փառքով կ՚օծենք մեր փառապանծ հերոսներու ճակատը:
 Ի վերջոյ մենք այն ազգն ենք, որ չորս հազար եւ աւելի տարիներ առաջ (դուք կրնաք ըսել Նոյ Նահապետէն ի վեր) կազմաւորուած, ծլած ու ծաղկած է նոյն տարածաշրջանի՝ Հայաստան Աշխարհէն ներս. ու հակառակ անոր որ դարերու ընթացքին միշտ յաւելեալ արիւն տուած ու երբեմն նաեւ հեղած օտար ափերու վրայ, կրցած է տոկալ (իր ժամանակակիցները ո՞ւր են այսօր) ու կը շարունակէ գոյատեւել իր բնօրրանի՝ արմատական ու միակ հայրենի հողին վրայ: Այսօր անասնական բնազդներէն տակաւին չձերբազատած, վաչկատուն հորդաներ եկած  են վտանգելու մեր ինքնութիւնն ու աւերելու մեր երկիրը: Անոնք ի սկիզբանէ ձախողած են արդէն ու ինչպէս անցեալին, այսօր եւս մեր կենսատու արիւնը կը հեղուի մեր սրբազան հողին վրայ գիտակցաբար, այն վաւերական համոզումով, որ թափուած արիւնը կենսատու աւիշ է մեզի համար: Կասկածէ վեր է որ դարձեալ պիտի շարունակենք շէնցնել մեր երկիրը, զարգացնել մեր մշակոյթն ու միաժամանակ նպաստել նաեւ համամարդկային ոգեղէն արժէքներու բարձրացման ու տարածման, ինչպէս ըրած ենք պատմութեան ողջ ընթացքին:
Այո՛, աշխարհը, յատկապէս մեր թշնամիները պարտական են հայ ազգին եւ պարտական ալ կը մնան: ■

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here