Փաշինեանի Վեցամսեայ Ճանապարհային Քարտէսը․ Ի՞նչ Ներառուած Է Եւ Ի՞նչ Դուրս Մնացած

0
160
Յարութ Սասունեան

«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր

www.TheCaliforniaCourier.com

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան իր դիմատետրային էջին մէջ 18 Նոյեմբեր 2020ին ներկայացուց իր գործողութիւններու վեցամսեայ ճանապարհային քարտէսը, զոր ան կը նախատեսէ իրականացնել Հայաստանի կրած ջախջախիչ պարտութենէն ետք՝ ընդդէմ Ատրպէյճանի, Թուրքիոյ եւ ներմուծուած վարձկան ահաբեկիչներու:

Ասոնք այն քայլերն են, որոնց մտադիր է ձեռնարկելու Փաշինեանը՝ ենթադրելով, որ կը յաջողի մնալ իշխանութեան ղեկին: Ան մերժած է իր պաշտօնանկութեան համար ժողովրդական յամառ պահանջները: Ասոնք են անոր 15 կէտերէ բաղկացած ծրագիրները.

Փաշինեան սկսաւ՝ յայտարարելով, որ «եկած է ժամանակը խօսելու ստեղծուած վիճակը յաղթահարելու ուղիներու, մեթոտներու եւ ծրագիրներու մասին»։ Ան ընդունած է, որ ինքն է «ստեղծուած վիճակի թիւ մէկ պատասխանատուն», ինչպէս նաեւ «իրավիճակը յաղթահարելու ու երկրին մէջ կայունութիւն եւ ապահովութիւն հաստատելու հիմնական պատասխանատուն»։

Վարչապետը յայտարարեց, որ իր առաջնահերթ խնդիրը՝ «Լեռնային Ղարաբաղի բանակցային գործընթացի վերականգնումն է ԵԱՀԿ Մինսքի խումբի համանախագահութեան ձեւաչափով, Արցախի կարգավիճակի եւ արցախցիներու՝ իրենց բնակութեան վայրերը վերադառնալու առաջնահերթութեան ընգծումով»: Արցախեան պատերազմի աւարտի մասին բանակցելով Ռուսիոյ հետ՝ Փաշինեան դուրս ձգած էր Մինսքի խումբի բանակցողներու միւս երկու անդամները՝ Ֆրանսան եւ Միացեալ Նահանգները:

Երկրորդ կէտով Փաշինեան կրկնած է Արցախի բնակիչներուն՝ իրենց օճախները վերադառնալու կարեւորութիւնը։ Ան աւելցուցած է, որ անոնց վնասուած  տուները, բնակարանները եւ ենթակառոյցները պէտք է վերականգնին։  Արցախէն հազարաւոր գաղթականներ արդէն վերադարձած են իրենց տուները, զորս Ատրպէյճան չէ գրաւած: Հայաստանի կառավարութիւնը վերադարձածներուն վճարած է չնչին փոխ հատուցում:

Երրորդ կէտ․ «զոհուած զինուորական ծառայողներու եւ քաղաքացիներու ընտանիքներու ընկերային երաշխիքներու ապահովում»։

Չորրորդ կէտ․  «պատերազմական գործողութիւններու ընթացքին Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքին տուժած բնակելի եւ հանրային կառոյցներու եւ ենթակառոյցներու վերականգնում»:

Հինգերորդ կէտ․ «հաշմանդամութիւն ստացած զինուորական ծառայողներու ընկերային երաշխիքներու, փրոթեզաւորման գործընթացի եւ մասնագիտական վերապատրաստման ապահովում»:

Վեցերորդ կէտ․  «գերեվարուած զինուորականներու եւ քաղաքացիներու շուտափոյթ վերադարձ: Անոնց ընտանիքներու ընկերային երաշխիքներու ապահովում: Անհետ կորսուածներու ճակատագրերու շուտափոյթ պարզաբանում: Անոնց ընտանիքներու ընկերային երաշխիքներու ապահովում»: Ասիկա պէտք է ըլլար թիւ մէկ առաջնահերթութիւնը։

Եօթներորդ կէտ.  «պատերազմին մասնակցած մարդոց եւ ընդհանուր առմամբ հանրութեան հոգեբանական վերականգնողական համակարգի ձեւաւորում»:

Ութերորդ կէտ․  «զինուած ուժերու բարեփոխումներու ծրագիրի հաստատում եւ բարեփոխումներու մեկնարկ»: Կը յուսամ, որ ասիկա կը ներառէ ռազմական արդիականացում՝ բանակը անօդաչու թռչող սարքերով եւ հրթիռներով ապահովելով եւ Հայաստանի ու Արցախի տարածքին «օդային վահան» կամ «երկաթէ գմբեթ» ստեղծելով՝ զանոնք Ատրպէյճանի կողմէ ձեռք բերուած իսրայէլեան եւ թրքական յառաջադէմ անօդաչու սարքերէն պաշտպանելու համար:

Իններորդ կէտ. «քորոնա ժահրի համավարակի յաղթահարում եւ անոր հետեւանքներու դարմանում»:

Տասներորդ կէտ. «Տնտեսական աշխուժութեան միջավայրի վերականգնում»։

Տասնմէկերորդ կէտ․  «ժողովրդագրական խնդիրներու լուծման ծրագիրներու աշխուժացում»։ Ասիկա, հաւանաբար, կը վերաբերի բնակչութեան աճի խթաններու ապահովման ծրագիրին, բան մը, որ խիստ անհրաժեշտ է Հայաստանին, յատկապէս հազարաւոր երիտասարդներու զոհաբերութենէն ետք:

Տասներկուերորդ կէտ. «Ընտրական օրէնսգիրքի փոփոխութիւններու եւ կուսակցութիւններու մասին նոր օրէնքի ընդունում»:

Տասներեքերորդ կէտ. «Մասնագիտացուած դատաւորներու հիմնարկի ներդրում՝ իբրեւ կաշառակերութեան դէմ դատարանի ստեղծման առաջին քայլ: Ապօրինի գոյքի բռնագանձման օրէնքի կիրարկման մեկնարկ»: Այս կէտին արդէն նախաձեռնուած է։

Տասնչորսերորդ կէտ. «Հայաստանեան քաղաքական եւ քաղաքացիական համայնքի ներկայացուցիչներու հետ մնայուն կերպով թեմաթիք խորհրդատուութիւններու կազմակերպում»: Այս քայլը խիստ անհրաժեշտ է ազգը համախմբելու համար:

Տասնհինգերորդ կէտ. «Սփիւռքի հայկական կառոյցներու եւ առանձին անհատներու հետ մնայուն թեմաթիք խորհրդատուութիւններու կազմակերպում: Հայաստանեան եւ Սփիւռքի առանձին անհատներու եւ կառոյցներու ներգրաւում՝ վերոնշեալ գործընթացներու մէջ»: Ցաւօք,  Սփիւռքը չափազանց երկար ժամանակ անտեսուեցաւ, բացառութեամբ այն պարագաներուն, երբ խօսքը կը վերաբերի դրամահաւաքի: Սփիւռքի  հետ  խորհրդակցելու կողքին, պէտք է նաեւ ստեղծել հաստատութենական կառոյց՝ Սփիւռքի հետ համապարփակ եւ ընդգրկուն կերպով աշխատելու համար:

Աւելին, Փաշինեան նշեց, որ փոփոխութիւններ կը կատարէ իր կառավարութեան կառոյցէն ներս: Իրօք, այս  յայտարարութենէն ետք  քանի  մը  նախարարներ  կա՛մ  իրենք  լքեցին աշխատանքը, կամ՝ հեռացուեցան պաշտօնէն: Սակայն, հազիւ թէ այս հեռացումները բաւարարեն զանոնք, որոնք կը պահանջեն Փաշինեանի հրաժարականը:

Եզրափակելով, Փաշինեան յայտարարեց, որ վեց ամիս ետք՝ մինչեւ Յունիս 2021, պիտի զեկուցէ ժողովուրդին այս 15 կէտերու կատարման մասին եւ «հանրային կարծիքն ու արձագանգը հաշուի առնելով՝ որոշում պիտի կայացնեմ հետագայ ընելիքներու վերաբերեալ»: Ասիկա կրնայ նշանակել, որ Փաշինեան կը փորձէ ժամանակ շահիլ՝ մնալու համար իշխանութեան ղեկին եւ մեղմելու հասարակութեան վիշտն ու հիասթափութիւնը: Դեռ յայտնի չէ, արդեօ՞ք ան  այդքան  կը դիմանայ,  եւ  թէ  ի՞նչ  արդիւնքներ  կ՛ունենան  անոր ծրագիրները:

Կ՛ուզէի նշել քանի մը կարեւոր կէտեր, զորս Փաշինեան դուրս ձգած է իր ճանապարհային քարտէսէն:

Առաջին անյապաղ առաջնահերթութիւնը պէտք է ըլլայ անորոշ դրոյթներու յստակացումը «Յայտարարութեան», զոր Փաշինեան ստորագրած է Ալիեւի եւ Փութինի հետ: Ասիկա պէտք է հնարաւորութիւն տայ, որ նուազագոյնի իջնեն կորուստները եւ ջնջելու՝ ամէնէն ծանր զիջումները, ինչպէս օրինակ՝ Հայաստանի հարաւով Ատրպէյճանը Նախիջեւանին կապող ճամբուն թոյլտուութիւնը։

Երկրորդ առաջնահերթութիւնը պէտք է ըլլայ Արցախի անկախ կարգավիճակը պաhպանելու համար բոլոր անհրաժեշտ քայլերու ձեռնարկումը: Հակառակ պարագային, մենք ռիսքի կը դիմենք կորսնցնելու համար մնացած Արցախը:

Երրորդ առաջնահերթութիւնը քննիչ յանձնախումբի ստեղծումն է՝ պատերազմին մէջ տեղի ունեցած սխալները վերատեսութեան ենթարկելու եւ լուրջ  վրիպումներու  պատասխանատուները յայտնաբերելու համար: Բազմաթիւ մեղադրանքներ հնչած են Հայաստանի քաղաքական եւ ռազմական առաջնորդներու կողմէ դաւաճանութեան կամ դասալքութեան վերաբերեալ։ Սակայն,  ոչ  ոք մեղադրուած է որեւէ անօրինականութեան յանցանքով: Կարեւոր է, որ այս յանձնախումբը կամ ատեանը կազմուած ըլլայ անկուսակցական եւ մեծ յարգանք վայելող մարդոցմով՝ խուսափելու համար կառավարութեան կողմէ որեւէ կոծկումէ։ Թերեւս կարելի չըլլայ հրաւիրել այլազգի անաչառ քննիչներ՝ ազգային ապահովութեան գաղտնիքներու պատճառով:

Չորրորդ բացակայող կէտը՝ հայերը «սեւերու» եւ «սպիտակներու» (իշխանամէտ եւ ընդդիմադիր խմբակցութիւններ) ցաւալի բաժանման ջնջումն է: Ատելութեան եւ դառնութեան գերիշխող մթնոլորտը կը պառակտէ հայ հասարակութիւնը: Բոլոր կողմերը պէտք է դատապարտեն թշնամական եւ գռեհիկ լեզուի օգտագործումը այլախոհ հայ հայրենակիցները նկարագրելու համար:

Վերջապէս, պէտք է ստեղծուի փորձագէտներու ժամանակաւոր կառավարութիւն` նախանշուած որոշ կէտերու վերահսկման համար, իսկ միւս մասը` հայ հասարակութիւնը բնականոն հուն վերադարձնելու համար: Ծրագիրներ պէտք է կազմուին նաեւ Ազգային Ժողովը լուծելու եւ նոր խորհրդարանական ընտրութիւններ նշանակելու մասին` 6էն 12 ամսուան ընթացքին: Սակայն ընտրութիւններէն առաջ անհրաժեշտ է նախապատրաստել նոր Սահմանադրութիւն եւ կազմակերպել հանրաքուէ՝ անոր փոխուած դրոյթները ընդունելու համար, որոնք կրնան ներառել Նախագահի ընտրութիւնը, այլ ոչ թէ խորհրդարանի կողմէ անոր նշանակումը:

Այս բոլոր քայլերը պէտք է ձեռնարկուին խաղաղութեան եւ հանդուրժողականութեան մթնոլորտի մէջ՝ անկախ մեր անհատական տարակարծութիւններէն՝ յարգելով օրէնքի գերակայութիւնը եւ բացառելով բռնութեան գործադրումը:

Արեւելահայերէնի թարգմանեց՝ Ռուզաննա Աւագեան

Արեւմտահայերէնի վերածեց՝ Սեդա Գրիգորեան

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here