ԱԶԳԱՅԻՆ  ԳԱՂԱՓԱՐԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆԸ  ՀԻՄՔ՝ ՅԱՂԹԱՀԱՐԵԼՈՒ  ՆԵՐԿԱՅԻ ԵՒ ԱՊԱԳԱՅԻ  ԴԺՈՒԱՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

0
196

ԱՀԱՐՈՆ  ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ

Ի՞նչ է  հայ  ժողովուրդի   ազգային  գաղափարախօսութիւնը: Եթէ   հարցախոյզ  մը կատարուի  այսօր  Մայր հայրենիքէն  մինչեւ  Սփիւռքի  ամենահեռաւոր ափերը, վստահ եմ, որ  բազմատեսակ կեցուածքներ եւ կարծիքներ  պիտի լսէք:  Իւրաքանչիւրը՝   իր   միջավայրէն կամ  պայմաններէն դատելով: Շեշտուածը սակայն՝ իւրաքանչիւրիս մօտ նախապատուութիւն մը:

Ի՞նչու  հայ  ժողովուրդը այսօր՝    անկախութենէն    երեսուն  եւ մէկ տարի ետք  պիտի  չունենայ իր ազգային  գաղափարախօսութիւնը:

Ժողովուրդներու ազգային գաղափարախօսութիւնը կը  շեշտուի պատմութեան  ընթացքին տուեալ ժողովուրդին  առջեւ  ծառացած երեւոյթներով: Ազգային  գաղափարախօսութիւնը տեսական եւ իրողական  հայեացքներու  համադրութիւն մըն է: Առաքելութեան գիտակից որեւէ ազգ, մեկնելով   իր աշխարհահայեացքներէն, կը սահմանէ իր արժէքներուն համակարգը, նպատակները,  զանոնք  հետապնդելու   եղանակները:  Ազգային  գաղափարախօսութենէ զուրկ որեւէ ազգ կը դառնայ անսկզբունք: Այդպիսի պայմաններու մէջ անհատական  ձգտումները կը  գերակշռեն ազգի եւ հայրենիքի  շահերը:   Լիբանանի եւ   Հայաստանի  իրավիճակները  մեզի  օրինակ:

Ազգային գաղափարախօսութիւնը ազգի  մը  բաղկացուցիչները   գիտակցօրէն եւ հոգեպէս զիրար կապող համակարգն է:  Ազգային  գաղափարախօսութիւնը կ’ունենայ  իր կազմաւորման  փուլերը:  Տարբեր ժամանակահատուածներու  մէջ ունեցած ենք  տարբեր ազգային  գաղափարներ:

Ազգային  գաղափարախօսութիւնը ժողովուրդի մը գոյութեան հիմնաքարն է:  Եթէ  լաւ վերլուծենք,  խորքին մէջ ան    լուծում կ’առաջադրէ  տուեալ ժողովուրդին առջեւ  ծառացած հարցերուն: Լուծումի  գաղափարները կ’արմատաւորէ  մարդոց  գիտակցութեան  մէջ, դառնալով ժողովուրդի մը   ինքնութեան  ձեւաչափը:

Հայրենիքի գաղափարը  ժամանակի ընթացքին  ժողովուրդի  գիտակցութեան հետ շաղախուելով   կը դառնայ  տուեալ ժողովուրդին   ինքնաճանաչման  ոգին  բնորոշողը:

Յաճախ արտաքին եւ  ներքին   պայմաններու բերումով   ազգային  գաղափարախօսութիւնը  երաշխաւորող, զայն  պահպանող   գործօնները-եղանակները  փոփոխութեան կ’ենթարկուին:   Դժբախտաբար, յաճախակի   փոփոխութիւններու եւ ազդեցութիւններու տակ, շատ  յաճախ  միտումնաւոր կամ ակամայ   մոռացութեան կը տրուին  արժէքներ, արժեհամակարգեր:  Այդ  փոփոխութիւնները դժբախտաբար  ծանր ազդեցութիւն եւ հետեւանքներ կ’ունենան  մեզի նման  փոքր   ժողովուրդներու պարագային:

Հայոց պատմութեան  պարագային,  մեր հայրենիքին  աշխարհագրական դիրքին պատճառով,  արտաքին ուժերու անմիջական  ազդեցութիւնը  պատճառ դարձած է, որ   հայրենի հողին վրայ ապրող հայ  ժողովուրդին առաջնայնութիւնը, անոր գլխաւոր   գաղափարախօսութիւնը   ըլլայ  Ֆիզիքական  գոյութեան պահպանումը:

14-րդ դարէն  սկսեալ հայ  ժողովուրդը  հարիւրաւոր տարիներ ապրած է  օտարներու տիրապետութեան տակ: Խաղաղ  պայմաններու  մէջ ապրելու հայուն  փնտռտուքը  զինք հասցուցած է աշխարհի տարբեր ափերը:   Փաստօրէն հայ  ժողովուրդի  պատմութիւնը դարձաւ  ոչ   միայն  հայրենի  հողին վրայ ապրող, այլեւ  ախարհի տարբեր գաղութավայրերու մէջ    բնակող  հայութեան պատմութիւնը: Այստեղ  չենք կրնար անտեսել այն իրողութիւնը, որ  այդ  գաղթօճախները  դարձան  մշակոյթի,  քաղաքակրթութեան կեդրոններ:  Զարմանալի  չէ բնաւ երբ հայ  առաջին տպագիր  գիրքը, պարբերականը, քաղաքական, հրապարակախօսական եւ ազգային ազատագրութեան ծրագիրներ  մակուեցան հայրենի հողէն  դուրս:

18-րդ  դարուն երբ Հայաստան կը գտնուէր  թուրք-պարսկական տիրապետութեան տակ, հայկական  տարբեր  գաղութներու  մէջ ձեւաւորուեցաւ Հայաստանի ազատագրութեան ուղիներու որոնումը:  Եւրոպական ցամաքամասին  վրայ   տեղի ունեցող յեղափոխութիւնները   հայութեան մէջ ձեւաւորեցին  ազգային միասնութեան  գիտակցութիւնը: Հրապարակի  վրայ  յայտնուեցան  հայ ազգային ազատագրական մտքի կերտիչներ  Իսրայէլ Օրին, Յովսէփ Էմինը,  Մովսէս  Բաղրամեան, Շահամիր Շահամիրեանը եւ ուրիշներ:  Անոնցմէ իւրաքանչիւրը հայրենիքի ազատագրութեան  սեփական տեսակէտը  ունէր: Օրին, եւրոպական պետութիւններուն բազմիցս  դիմելէ ետք,  որոշեց  ցարական Ռուսիոյ  կապել   Հայաստանի ազատագրութիւնը:  Յովսէփ Էմին  կը հաւատար հայ-վրացական համագործակցութեան:  Մովսէս Բաղրամեան՝   ներուժի համախմբման:

Ազգային  գաղափարախօսութիւնը  նոր զարգացում ապրեցաւ   19-րդ դարու  երկրորդ  կէսին, հայ  քաղաքական կուսակցութիւններու  յայտնութեամբ: Հնչակեանները արեւմտահայութեան ազատագրութիւնը կապած էին  մեծ պետութիւններու վարած  քաղաքականութեան հետ, սակայն  միաժամանակ անհրաժեշտ կը տեսնէին ապստամբական խումբեր ստեղծել:  Դաշնակցութիւնը զինուած պայքարի  մէջ կը տեսնէր  Արեւմտահայաստանի ազատագրութիւնը:  Արմենականները կը  ծրագրէին  յեղափոխական պայքարով  ինքնավարութիւն  ձեռք  բերել  արեւմտահայութեան:

Խորհրդային տարիներուն  Հայաստան կորսնցուց միջազգային յարաբերութիւններու մէջ դիւանագիտութիւն  պահպանելու  իր կարգավիճակը: Անիմաստ էր  այդ ժամանակամիջոցին խօսիլ  ազգային  գաղափարախօսութեան մասին…:  Ազգային պահանջատիրութիւնը  փոխադրուեցաւ  Սփիւռք:

1991-ին Հայաստան դուրս  եկաւ Խորհրդային  ընտանիքէն:  Գերիշխան  հանրապետութեան կարգավիճակը աշխուժացուց  հայրենի քաղաքական կեանքը: Այս  ժամանակամիջոցին էր որ  յառաջ  եկան՝ յաւերժական բարեկամներ եւ յաւերժական  թշնամիներ չունենալու, երրորդ ուժի  բացառման տեսակէտները…: Անցնող երեսուն  եւ  մէկ  տարիներուն  Հայաստանը ունեցաւ  չորս ազգընտիր նախագահ, սակայն ձախողեցաւ  ստեղծել արժէքներու սեփական համակարգը:  Ազգային  գաղափարախօսութիւնը տարատեսակ  փորձութիւններու ենթարկուեցաւ   նորանկախ Հայաստանի մէջ:

Մեր  քաղաքական, ազգային դէմքերու  մեծամասնութիւնը  տակաւին  մինչեւ  օրս կը մնայ օտար արժեհամակարգերու  գերին:  Ցաւով պիտի  հաստատեմ՝  մեր հայրենի  ազգային-քաղաքական   բեմահարաթակին  ձեւաւորումը  չի համապատասխաներ մեր  ազգային գաղափարախօսութեան  պահանջներուն:

Ազգային  գաղափարախօսութիւն  չի  նշանակեր   օտարատեացութիւն, այլամերժութիւն, այլ՝  ազգայնական   հիմքերու  վրայ  հայրենաշինութիւն:

Մեր ազգին բնոորշ   բազմաթիւ  ժխտական   երեւոյթներու  պատճառը  պարտինք  փնտռել ազգային  գաղափարախօսութեան  բացակայութեան եւ կամ անտեսումի մէջ: Տեղին է հարցնել՝  ի՞նչ է  մեր  ազգային  գաղափարախօսութիւնը  երբ   հոգեւոր, քաղաքական,  տնտեսական եւ այլ   օտար ազդեցութիւններ կը  տողանցեն     հայրենի,  մասամբ ալ համասփիւքեան իրականութեան  մէջ: Պարզ օրինակ մը. մեր   հայրենի ուսանողներուն մեծամասնութեան անծանօթ կը մնան մեր ազգային  հերոսները, իսկ սփիւռքեան վարժարաններու  մեծամասնութեան մէջ  « բեռ» կը նկատուի  հայերէնի եւ   հայոց պատմութեան  դասաւանդութիւնը… : Եթէ հայ պատանին  վաղ տարիքէն պիտի  չսորվի մայրենին,  չծանօթանայ  իր  պատմութեան, ալ  ինչպէ՛ս խօսիլ  ազգային   ինքնութեան կամ գաղափարախօսութեան  եւ այլ արժեհամակարգերու մասին:

Անտեսելով ազգային  գաղափարախօսութիւնը՝ անդիմագիծ  պիտի դառնայ  մեր  ժողովուրդը: Հայը պիտի կորսնցնէ  հայ զգալու, հայ  ապրելու, հայրենիքին համար պայքարելու,  իբրեւ հայ մտածելու եւ գործելու  տեսլականը:

Տխուր իրականութիւններու աջեւ կը գտնուինք այսօր: Ազգի մը հիմքերը  քայքայող  արմատաւորուած երեւոյթներ:  Ինչպէ՞ս պայքարիլ այս բոլորին դէմ ազգային  գաղափարախօսութեան  բացակայութեան:

Եզրակացութիւն.   մեր  լռութեամբ եւ անտարբերութեամբ աստիճանաբար կը   թուլացնենք մեր զգօնութիւնը, կարողութիւնը, ազգային  գիտակցութեան եւ  ինքնութեան  հիմքերը:

Ազգային  գաղափարախօսութիւնը կարեւոր եւ անհրաժեշտ  հիմք պիտի դառնայ  յաղթահարելու  համար  ներկայի եւ ապագայի դժուարութիւնները:

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here